W Meksyku powstał właśnie pierwszy narodowy system obrączkowania ptaków. Informacja jest o tyle ciekawa, że został oparty na działającym od lat polskim programie badania wędrówek ptaków stworzonym przez naukowców z Pomorza. Meksykanie wzięli przykład z Programu Akcja Bałtycka – mówi doktor Jarosław Nowakowski ze Stacji Badania Wędrówek Ptaków Uniwersytetu Gdańskiego. Dzięki współpracy ze Stacją Badania Wędrówek Ptaków Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego w Meksyku powstał właśnie narodowy system obrączkowania ptaków, który będzie stanowił kolejne narzędzie prowadzenia badań naukowych w tym kraju, ale także monitoringu tamtejszej niezwykle bogatej przyrody. Powstawanie systemu zaplanował i konsultował jego tworzenie na każdym etapie dr Jarosław Nowakowski z Uniwersytetu Gdańskiego, kierownik Programu Badawczego Akcja Bałtycka.
Warsztaty z rozpoznawania płci i wieku ptaków Wróblowych: Bernardo Lugo García, prezes Asociación Civil BIRDS.MX i pierwszy meksykański obrączkarz z licencją SEEN pokazuje uczestnikom warsztatów istotne szczegóły upierzenia schwytanego ptaka; Rezerwat Biosfery Los Tuxtlas, luty 2019. Fot.Jarosław Nowakowski.
Z inicjatywą stworzenia w Meksyku systemu obrączkowania – na wzór tego w Polsce – wyszedł w 2016 roku od lat zamieszkały i pracujący w Meksyku dr Mariusz Janczur Feret z Autonomicznego Uniwersytetu Stanu Meksyk w Toluce. W rezultacie dr Jarosław K. Nowakowski ze Stacji Badania Wędrówek Ptaków Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego, kierownik Programu Badawczego Akcja Bałtycka od trzech lat szkoli ornitologów w Meksyku. Najpierw były to podstawy: na czym polega obrączkowanie, jakie przy tej okazji zbiera się dane i rodzaje materiału naukowego, jak rozpoznawać płeć i wiek schwytanych ptaków. Jednocześnie ornitolodzy meksykańscy (w sumie 7 osób) przyjeżdżali na Akcję Bałtycką na szkolenia i konsultacje.
– Do niedawna meksykańscy ornitolodzy nie mieli żadnego systemu obrączkowania ptaków. Każdy mógł tam wybić własną obrączkę z dowolnym napisem, wiele osób korzystało z obrączek amerykańskich. Obrączkowanie prowadzono w sposób przypadkowy, np. jako pokaz dla turystów, a tam, gdzie prowadzono regularne badania naukowe nadal bezcenne dane ginęły w szufladzie właściciela – tłumaczy dr Jarosław Nowakowski.
Podstawowy kurs obrączkowania ptaków, drugi od lewej siedzi przodem dr Jarosław Nowakowski (Uniwersytet Gdański), czwarty od lewej siedzi tyłem dr Mariusz Janczur Feret (Autonomous University of the State of Mexico, Toluca), piąty od lewej stoi Bernardo Lugo García obecnie prezes Asociación Civil BIRDS.MX. Terenowa Stacja Obrączkowania Ptaków Los Tuxtlas, styczeń 2017. Fot.Marzenna Nowakowska.
Nowy meksykański system, który powstał w lutym br. oparty jest przede wszystkim na doświadczeniach Stacji Badania Wędrówek Ptaków Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego, a także polskiej Krajowej Centrali Obrączkowania Ptaków i Europejskiej Unii Obrączkowania Ptaków (EURING). Nad obrączkowaniem ptaków w Meksyku czuwa specjalnie w tym celu powołana organizacja pozarządowa BIRDS.MX, w której dr Nowakowski zasiada w radzie naukowej. To rozwiązanie powstało na bazie modelu funkcjonującego w USA i Kanadzie.
Samiec kacyka pąsowogłowego (Icterus pustulatus); Terenowa Stacja Obrączkowania Ptaków Totlali,
styczeń 2019. Fot.Jarosław Nowakowski.
– Akcja Bałtycka i w ogóle obrączkowanie ptaków to „stary, eksportowy produkt Polski”. Meksyk to nie jest pierwszy kraj, w którym Polacy szkolą ornitologów. Do tej pory największym sukcesem była Turcja, gdzie, podobnie jak w Meksyku, nie było żadnego systemu obrączkowania ptaków. Wyszkoliliśmy tamtejszych ornitologów, którzy z czasem przejęli samodzielnie całą pracę i w tej chwili współpracujemy z nimi na zasadach partnerskich. Zapowiada się, że w Meksyku będzie podobnie – dodaje dr Nowakowski.
Akcja Bałtycka, prowadzona obecnie przez Stację Badania Wędrówek Ptaków Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego jest jednym z najdłużej działających programów obrączkowania ptaków podczas migracji na świecie. Od początku istnienia, tj. od 1960 roku wyznaczała międzynarodowe trendy i standardy obrączkowania ptaków. Badania stacji terenowych AB prowadzone są co roku, wiosną i jesienią. Efektem działania AB jest ok. 2 mln schwytanych ptaków oraz największa baza pomiarowa ptaków (a szerzej w ogóle jakiejś grupy kręgowców) na świecie. Terenowe stacje obrączkowania ptaków AB odwiedza corocznie kilkadziesiąt gości z różnych krajów, głównie RPA, Meksyku, USA i krajów Unii Europejskiej. Praca wspomagana jest przez około 280 wolontariuszy rocznie z całej Polski i Europy.
Samiec indygówki szafirowej (Cyanocompsa parellina); Rezerwat Biosfery Los Tuxtlas, luty 2019. Fot. Jarosław K. Nowakowski.
Praca stacji terenowych Akcji Bałtyckiej to tzw. kombinat naukowy. Ptak jest nie tylko obrączkowany, określa się jego wiek i płeć, mierzy się go dokładnie (13 do ponad 20 pomiarów w zależności od prowadzonych aktualnie badań). Niektóre osobniki zaopatrywane są w geolokatory, urządzenia śledzące miejsce przebywania konkretnego osobnika, od innych pobierana jest krew do badań genetycznych czy biochemicznych. Obecnie trwa testowanie systemu automatycznej akustycznej rejestracji przelotu. Gdańscy badacze współpracują z licznymi ośrodkami naukowymi z całej Polski i świata. Przykładem są naukowcy z Poznania i Szczecina, którzy badają pasożyty żyjące na i w ptakach chwytanych przez miłośników przyrody związanych z Akcją Bałtycką. Z kolei inna grupa z Poznania razem z badaczami z USA zajmuje się rolą kolorów u ptaków.
Jarosław Nowakowski obrączkuje kolibra. Zdjęcie z wyjazdu do Meksyku w 2017 roku. Fot.Marzena Nowakowska
