W wielu krajach Europy zmiany w opłatach drogowych zmuszają przewoźników do dokładniejszego liczenia kosztów tras. Najkrótsza droga nie zawsze oznacza najtańszy przejazd, a dostępny pojazd nie zawsze będzie najlepszym wyborem do danego zlecenia. Przy stawkach zależnych od emisji CO₂ przewoźnik musi analizować trasę, postoje, puste kilometry i parametry ciężarówki. Jakie dane pomagają utrzymać kontrolę nad kosztem przewozu?
Opłaty drogowe coraz mocniej zależą od pojazdu
Unijne przepisy rozwijają model, w którym wysokość opłat dla ciężarówek zależy nie tylko od masy pojazdu i klasy drogi, ale też od emisji CO₂. Ten kierunek widać już w państwach, które wdrożyły taryfy powiązane z klasą emisyjną. Niemcy wprowadziły opłatę CO₂ dla pojazdów ciężarowych powyżej 7,5 t od grudnia 2023 roku, a od lipca 2024 roku objęły nią także pojazdy powyżej 3,5 t. Austria w systemie GO toll uwzględnia opłatę za infrastrukturę oraz dopłaty związane z hałasem, zanieczyszczeniem powietrza i emisją CO₂.
Dla przewoźnika takie zmiany mają bardzo konkretne znaczenie. Starszy pojazd może kosztować więcej na tej samej trasie niż nowszy zestaw o lepszych parametrach. Wybór samochodu do zlecenia zaczyna więc wpływać nie tylko na spalanie i dostępność kierowcy, ale też na wysokość opłat drogowych.
W Polsce system e-TOLL nadal rozlicza pojazdy według klasy drogi, dopuszczalnej masy całkowitej oraz klasy emisji spalin, ale firmy realizujące transport międzynarodowy muszą liczyć kilka modeli opłat jednocześnie. To wymaga lepszego porządku w danych o pojazdach, dokumentach, trasach i kosztach.
Monitoring nie zmienia klasy CO₂, ale pomaga ograniczać straty
Formalna klasa CO₂ pojazdu wynika z danych technicznych, a nie z pojedynczego przejazdu. Styl jazdy kierowcy, wybór trasy czy ograniczenie pracy silnika na postoju nie zmienią samej klasy w systemie opłat. Mogą jednak obniżyć inne koszty: zużycie paliwa, liczbę pustych kilometrów, czas postoju i ryzyko objazdów.
Właśnie dlatego monitoring samochodów ciężarowych ma coraz większe znaczenie przy kontroli kosztów tras międzynarodowych. System pozwala sprawdzić, czy kierowca jechał zgodnie z planem, gdzie pojawiło się odchylenie, ile trwały postoje i czy dodatkowe kilometry wynikały z obiektywnej sytuacji, czy z błędu w organizacji przewozu. Bez takich danych firma widzi jedynie końcowy koszt. Z danymi może sprawdzić, dlaczego trasa kosztowała więcej niż zakładano.
Koszt pustych przebiegów rośnie
Opłaty zależne od emisji CO₂ zwiększają znaczenie planowania powrotów. Pusty przejazd to koszt paliwa, pracy kierowcy, opłat drogowych i zużycia pojazdu, ale nie przynosi przychodu z ładunku. Przy trasach przez kraje z wyższymi stawkami taki koszt szybciej obniża wynik zlecenia.
Problem pustych przebiegów często powtarza się na tych samych kierunkach. Firma może go ograniczać dopiero wtedy, gdy widzi dane z wielu przejazdów: relacje, na których auta wracają bez ładunku, czas oczekiwania na kolejne zlecenie, przebieg rzeczywisty oraz różnice między planem a wykonaniem.
Monitoring floty pomaga wskazać, które trasy wymagają zmiany wyceny, wcześniejszego szukania ładunku powrotnego albo innego przypisania pojazdu. To nie usuwa kosztów opłat drogowych, ale ogranicza sytuacje, w których firma płaci za przejazd bez przychodu.
Dobór pojazdu do trasy zaczyna mieć większe znaczenie
W firmach transportowych dyspozytorzy często przydzielają pojazd według dostępności. Przy opłatach zależnych od CO₂ taki model może okazać się zbyt prosty. Jeżeli trasa prowadzi przez państwa z wysokimi stawkami dla gorzej sklasyfikowanych pojazdów, wybór konkretnego zestawu wpływa na wynik finansowy.
Lepsze dane o flocie pomagają porównać pojazdy pod kątem spalania, przebiegów, historii awarii, kosztów eksploatacji i parametrów potrzebnych do naliczenia opłat. Dzięki temu firma może przypisać nowszy albo korzystniej sklasyfikowany pojazd do trasy, na której różnica w opłatach ma większe znaczenie.
Trzeba jednak prowadzić uporządkowaną dokumentację. W systemach takich jak niemiecki Toll Collect pojazd trafia domyślnie do klasy CO₂ 1. Jeśli nowszy pojazd spełnia warunki korzystniejszej klasy, przewoźnik musi potwierdzić dane odpowiednimi dokumentami, np. CoC, CIF albo dowodem rejestracyjnym. Dlatego zarządzanie flotą obejmuje dziś także kontrolę dokumentacji, a nie tylko nadzór nad ruchem pojazdów.
Jak systemy telematyczne wspierają przewoźników?
System zarządzania flotą pomaga kontrolować dane operacyjne: przebieg trasy, postoje, zużycie paliwa, odchylenia od planu i wykorzystanie pojazdów. W przypadku tras międzynarodowych ma to duże znaczenie, ponieważ koszt przewozu zależy od wielu danych rozproszonych między pojazdem, kierowcą, dyspozytorem i rozliczeniami.
Dobrym przykładem jest tu system telematyczny Flotman. Umożliwia sprawdzanie przebiegu trasy, analizę postojów i odchyleń od planu oraz porządkowanie informacji potrzebnych do oceny pracy floty. Dzięki temu firma szybciej widzi, gdzie powstają dodatkowe koszty i które decyzje operacyjne wymagają zmiany.
Lepsze zarządzanie flotą pozwala utrzymać marżę
Nowe opłaty drogowe zależne od emisji CO₂ nie są tylko tematem regulacyjnym. Wpływają na codzienne planowanie tras, dobór pojazdów, wycenę zleceń i rozmowy z klientami. Przewoźnik, który pracuje na dokładnych danych, może szybciej reagować na zmiany i lepiej chronić marżę w transporcie międzynarodowym.
