Ostatniego dnia Kongresu Pamięci Narodowej ogłoszono laureatów Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej oraz medalu „Reipublicae Memoriae Meritum”. Nagrodzeni to strażnicy narodowej pamięci, upamiętniający historię narodu polskiego i przekazujący dziedzictwo narodowe kolejnym pokoleniom.
W gali uczestniczyli m.in. prezes IPN dr Karol Nawrocki, wiceminister kultury Jarosław Sellin, marszałek senior Antoni Macierewicz oraz ambasador RP we Włoszech Anna Maria Anders, a także pułkownik Stanisława Kociełowicz „Iskierka”.
„PAMIĘĆ DECYDUJE O NARODOWEJ TOŻSAMOŚCI”
– Jeden z Ojców Niepodległości Polski napisał, że naród bez pamięci, nie jest narodem, jest zbiorowiskiem ludzi zamieszkujących dane terytorium. Z całą pewnością narodowa pamięć, historia, wspólne przeżywanie naszej przeszłości, obok naszego pięknego języka ojczystego, dziedzictwa kulturowego, jest tym, co decyduje o naszej narodowej tożsamości. Jest tym, co decyduje o tym, że jesteśmy jednym, dumnym, wspaniałym polskim narodem – powiedział podczas gali prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Karol Nawrocki.
Zaznaczył także, że gala jest również okazją do posumowania pierwszego Kongresu Pamięci Narodowej przygotowanego przez Instytut Pamięci Narodowej. – Z całą pewnością było to wydarzenie przełomowe w co najmniej kilku wymiarach. Chciałbym przede wszystkim podkreślić, że przez te trzy dni uzmysłowiliśmy i udowodniliśmy sobie, że wciąż jako naród mamy głęboką zdolność transferu wiedzy historycznej – wskazał. – Już dzisiaj wiemy, że w ciągu trzech dni kongresu odwiedziło nas 13 tys. osób, co jest najlepszym dowodem na to, że historia wciąż dla naszego narodu jest bardzo ważna – dodał.
JAROSŁAW SELLIN ODCZYTAŁ LIST PREMIERA
Wiceminister kultury Jarosław Sellin odczytał również list premiera Matusza Morawieckiego skierowany do uczestników gali.
– W ciągu ponad dwudziestu lat nagrodą „Kustosz Pamięci Narodowej” uhonorowano wiele osób, instytucji i organizacji społecznych podejmujących różne działania, często bezkompromisowe, odważne. Działania zawsze oparte na pełnej zaangażowania pracy na rzecz zachowania zbiorowej pamięci w kształcie wiernym historycznej prawdzie – zaznaczył premier.
Szef polskiego rządu zaznaczył, że „pamięć formuje naszą tożsamość oraz wartości, którymi kierujemy się w naszym postępowaniu, kształtując tym samym naszą przyszłość”. – Kustosz Pamięci Narodowej to strażnik pamięci zbiorowej, a zatem strażnik tego, co dla trwania wspólnoty narodowej fundamentalne. To strażnik opartego na historii, więc dla wspólnoty, szczególnego etosu. Strażnik ciągłości pamięci, dzięki której czerpiąc z doświadczeń i dokonań przeszłości, możemy, świadomi własnego dziedzictwa i tożsamości, odważnie spoglądać w przyszłość – podkreślił Mateusz Morawiecki.
LAUREACI NAGRODY
Laureatami Nagrody „Kustosz Pamięci Narodowej” w 2023 r. zostali autor i producent filmów dokumentalnych Arkadiusz Gołębiewski, a także ks. infułat Jan Sikorski – kapłan archidiecezji warszawskiej, doktor teologii, pierwszy naczelny kapelan Duszpasterstwa Więziennego RP. Nagrodzeni zostali także Stowarzyszenie Grupa Historyczna „Zgrupowanie Radosław” oraz Polish Falcons of America – organizacja polonijna z ponad 130-letnią tradycją. Post mortem nagrodą „Kustosz Pamięci Narodowej” został nagrodzony historyk, badacz, publicysta Stanisław Maria Jankowski (1945–2022).
W ostatnim dniu Kongresu Pamięci Narodowej zostały również rozdane medale „Reipublicae memoriae meritum”. Medalem złotym został odznaczony Kazimierz Krajewski – prawnik, historyk, jeden z najwybitniejszych badaczy konspiracji niepodległościowej lat II wojny światowej i konspiracji antykomunistycznej, autor monumentalnych publikacji poświęconych konspiracji nowogródzkiej. Działacz społeczny, współpracownik Fundacji Pamiętamy. Członek Światowego Związku Żołnierzy AK. Głęboko zaangażowany w działalność pomocową dla b. żołnierzy Armii Krajowej z terenu Białorusi i Litwy.
Medalem złotym został także odznaczony Tomasz Karasiński – działacz społeczny, pasjonat historii, rekonstruktor. Od wielu lat zajmuje się propagowaniem wśród młodzieży wiedzy na temat Polskiego Państwa Podziemnego, powstania warszawskiego, Żołnierzy Wyklętych i polskich Kresów. Od 15 lat prowadzi Stowarzyszenie Grupa Historyczna „Zgrupowanie Radosław”. Aktywnie wspiera Instytut Pamięci Narodowej oraz Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w działaniach edukacyjnych.
Medal złoty otrzymał także Maciej Jabłoński – generał Wojska Polskiego. Jako dowódca 12. Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej, która swoje tradycje wywodzi od „Błękitnej Armii”, zaangażował się w upamiętnienie żołnierzy Generała Hallera, 6 Dywizji Strzelców Polskich oraz 6 dywizjonu artylerii przeciwlotniczej ze Lwowa. Wspierał także inicjatywę uczczenia samego Józefa Hallera poprzez ustawienie jego pomnika przed wejściem do koszar Szczecińskiej Dywizji.
Post mortem medalem złotym został odznaczony Zbigniew Wawer – wybitny muzealnik, historyk, znawca i popularyzator zagadnień wojskowości XX w. Autor książek poświęconych udziałowi polskich formacji zbrojnych w bitwach o Tobruk i Monte Cassino. Całe życie zawodowe z wielkim zaangażowaniem zabiegał o właściwe miejsce czynu zbrojnego żołnierza polskiego w europejskiej pamięci historycznej. Zmarł 12 grudnia 2022 r.
Z kolei srebrnym medalem odznaczony został Marcin Zarzecki – socjolog, nauczyciel akademicki, od 2019 roku prezes Polskiej Fundacji Narodowej. Z jego inicjatywy i dzięki jego staraniom 8 czerwca 2022 roku w Waszyngtonie otwarto Muzeum Ofiar Komunizmu. Misją tej placówki jest prezentowanie światu obrazu komunizmu widzianego z perspektywy narodów, które żyły pod jego jarzmem. Muzeum opowiada również o zmaganiach Polaków z próbami narzucenia im ideologii komunistycznej, poczynając od walki z bolszewicką Rosją w 1920 r., aż do powstania NSZZ „Solidarność”.
Medal srebrny otrzymała także Magdalena Pszczółkowska – konsul generalna Rzeczypospolitej Polskiej w Toronto. Opiekunka polskich miejsc pamięci w Kanadzie – cmentarzy i pomników. Aktywnie wspiera projekty Instytutu Pamięci Narodowej m.in. „Szlaki Nadziei”. Dzięki jej staraniom IPN nawiązał współpracę z Royal Canadian Military Institute, a także kanadyjskimi instytucjami kultury i organizacjami polonijnymi.
O NAGRODZIE
Nagroda „Kustosz Pamięci Narodowej” została ustanowiona w lipcu 2002 r. przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej prof. Leona Kieresa. Jest ona przyznawana za szczególnie aktywny udział w upamiętnianiu historii Narodu Polskiego w latach 1939–1989, a także za działalność publiczną zbieżną z ustawowymi celami Instytutu Pamięci Narodowej. Kandydatów do Nagrody mogą zgłaszać instytucje, organizacje społeczne i naukowe oraz osoby fizyczne. Ma charakter honorowy, a jej laureaci otrzymują tytuł Kustosza Pamięci Narodowej. Od 2012 r. jedna z pięciu Nagród może zostać przyznane pośmiertnie. Wyróżnienie ma charakter honorowy, a jego laureaci otrzymują tytuł Kustosza Pamięci Narodowej. W roku 2023 Nagroda została przyznana po raz dwudziesty drugi.
W gronie dotychczas wyróżnionych tytułem Kustosza Pamięci Narodowej znajdują się min. Tomasz Strzembosz (2002), Władysław Bartoszewski (2004), Zofia i Zbigniew Romaszewscy (2006), prof. Janusz Kurtyka (2010), Zofia i Andrzej Pileccy (2015), Prezydent RP prof. Lech A. Kaczyński (2017), Prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski (2019), a także Komitet Katyński (2010), Społeczny Komitet Pamięci Górników KWK „Wujek” w Katowicach poległych 16 grudnia 1981 r. (2011), Stowarzyszenie „Memoriał” (2012) i Polskie Muzeum w Rapperswilu (2015).
Z kolei Medal „Reipublicae Memoriae Meritum” to odznaczenie cywilne nadawane przez Prezesa IPN. Medal został ustanowiony w 2015 r. przez prezesa IPN, dr. Łukasza Kamińskiego. Może zostać nadany instytucjom, organizacjom i osobom fizycznym za wybitne zasługi w działalności publicznej i społecznej dla upamiętniania historii Narodu Polskiego w latach 1917–1990 oraz wspierania IPN w działalności edukacyjnej, naukowej i wydawniczej. Medal dzieli się na trzy stopnie: złoty, srebrny i brązowy.
KONGRES PAMIĘCI NARODOWEJ
Od czwartku na PGE Narodowym w Warszawie pod hasłem „Historia mówi przez pokolenia” odbywał się trzydniowy Kongres Pamięci Narodowej. W 26 panelach poświęconych historii Polski XX wieku wzięli udział historycy z Polski i zza granicy, m.in. prof. Andrzej Nowak, prof. Stéphane Courtois, prof. Stephen Hicks, prof. Hans-Jürgen Bömelburg, prof. Grzegorz Kucharczyk, dr Ladislav Kudrna, publicyści, dziennikarze, społecznicy, blogerzy oraz osoby związane bezpośrednio z historią naszego kraju, m.in. córka gen. Andersa – Anna Maria Anders.
IPN zorganizował także liczne wydarzenia edukacyjne i kulturowe, festiwal filmowy, strefę nowych technologii, wystawy multimedialne, a także strefę edukacyjną dla najmłodszych oraz spotkania z grupami rekonstrukcji historycznej.
PAP/ol
