Był niemieckim duchownym i katolickim proboszczem w Mierzeszynie na Pomorzu. W czasie wojny otwarcie krytykował ideologię hitlerowską, stając w obronie Polaków i Żydów w Wolnym Mieście Gdańsku. Za swoją postawę zapłacił najwyższą cenę: w 1939 roku został aresztowany przez Niemców i zamordowany. Ksiądz Jan Paweł Aeltermann może wkrótce zostać uznany za błogosławionego – w Archidiecezji Gdańskiej oficjalnie rozpoczyna się proces beatyfikacyjny.
Uroczystościom w Archikatedrze Oliwskiej przewodniczyć będzie metropolita gdański arcybiskup Tadeusz Wojda. Po liturgii w refektarzu pocysterskim odbędzie się pierwsza, uroczysta sesja trybunału, stanowiąca akt kanonicznego rozpoczęcia procesu na szczeblu diecezjalnym.
ARCYBISKUP WOJDA: KSIĄDZ AELTERMANN TO PRZYKŁAD ODWAGI
– Poruszyła mnie historia księdza Jana Pawła Aeltermanna, człowieka pochodzącego z tych ziem i żyjącego w czasach, które bardzo potrzebowały świadectwa niezłomności, wierności i świętości. Lubię wracać do jego biografii i szukać inspiracji dla własnej posługi – wskazał metropolita gdański abp Tadeusz Wojda.
– Za swoją postawę zapłacił najwyższą cenę: w 1939 roku został aresztowany przez Niemców i zamordowany. Jego życie pozostaje świadectwem odwagi, wierności sumieniu i odpowiedzialności za drugiego człowieka – mówił podczas powołania trybunału beatyfikacyjnego metropolita gdański Tadeusz Wojda w dniu 19 maja 2026 r.
Rozpoczynający się proces ma potwierdzić męczeństwo księdza za wiarę. – Na poziomie diecezjalnym zbierane będą dokumenty historyczne, świadectwa oraz materiały dotyczące życia i działalności duchownego – mówi Radiu Gdańsk ks. Łukasz Osiński, postulator procesu beatyfikacyjnego ks. Jana Pawła Aeltermanna.
Posłuchaj rozmowy z ks. Osińskim:
19 maja powołana została komisja historyczna, która zajmie się dokumentami .W skład komisji historycznej weszli: ks. kan. dr Leszek Jażdżewski jako przewodniczący, ks. kan. dr Maciej Kwiecień oraz ks. kan. mgr Andrzej Sowiński, proboszcz parafii w Mierzeszynie, kustosz grobu ks. Aeltermanna i jego następca w tej parafii.
Powołano trybunał beatyfikacyjny. Delegatem biskupim został ks. kan. dr Krzysztof Drews. Rzecznikiem sprawiedliwości mianowano ks. Karola Wnuka, notariusza Gdańskiego Trybunału Metropolitalnego. Funkcję notariuszy powierzono ks. Adamowi Dzionkowi oraz ks. Karolowi Heldtowi.
OSTRZEGAŁ PRZED NAZIZMEM
Jan Paweł (Johannes Paul) Aeltermann urodził się w 1876 r. w Gdańsku. Po studiach w seminarium w Pelplinie, w 1904 r. przyjął święcenia kapłańskie. Od 1912 r. aż do śmierci był proboszczem w Mierzeszynie. W początkowym okresie działalności na Pomorzu ks. Aeltermann był oskarżany przez polską prasę o antypolskość, co stało się powodem kilku procesów sądowych o zniesławienie, które duchowny wygrał. W maju 1933 r., tuż przed wyborami do gdańskiego Volkstagu, ks. Aeltermann opublikował broszurę „Hakenkreuz oder Christenkreuz?” („Swastyka czy krzyż Chrystusowy?”). Ostrzegał w niej przed nazizmem i wskazywał na jego sprzeczność z chrześcijaństwem. Publikacja zyskała rozgłos także w Niemczech, Szwajcarii i Polsce. W 1935 r. duchowny został na krótko aresztowany przez Schutzpolizei za obrazę Adolfa Hitlera. Zwolniono go po interwencji biskupa Edwarda O’Rourke’a.
Po wybuchu II wojny światowej ks. Aeltermann znalazł się na celowniku niemieckich okupantów. Został aresztowany 21 listopada 1939 r. Następnego dnia, wraz z grupą około 60 Polaków (w tym dwoma polskimi księżmi), został rozstrzelany w majątku Nowy Wiec koło Skarszew przez członków Einsatzgruppe i Selbstschutzu.
W czerwcu 1945 r. jego szczątki ekshumowano i pochowano przy kościele w Mierzeszynie. W 2003 r. jego imieniem nazwano szkołę podstawową w Mierzeszynie, a z inicjatywy Stowarzyszenia Wyżyna Gdańska w 2020 r. przy ul. Wolności 19 odsłonięto jego pomnik.
Zobacz też: Niemiecki kapłan, który sprzeciwiał się nazistom. Zginął razem z Polakami
Anna Rębas/ua
