Dawniej – wróżby dla panien, dziś zabawa dla wszystkich. Choć wigilia św. Andrzeja dopiero w niedzielę, już w sobotę wiele osób będzie się bawić na andrzejkowych zabawach, którym zwykle towarzyszą wróżby.
29 listopada, w wigilię święta Andrzeja, organizowane są popularne wieczory wróżb, zwane andrzejkami. Tradycja zgłębiania przyszłości była rozpowszechniona w całej chrześcijańskiej Europie już w XII wieku. Do Polski przyszła około XVI wieku.
W TYM ROKU O DZIEŃ SZYBCIEJ
Niegdyś wróżby andrzejkowe miały charakter wyłącznie matrymonialny i przeznaczone były głównie dla niezamężnych dziewcząt, które spotykały się wieczorem, by wróżyć sobie za kogo i kiedy wyjdą za mąż. Chłopcy mieli swoje święto w wigilię świętej Katarzyny. Dopiero później andrzejki stały się niezobowiązującą zabawą dla wszystkich.
Choć Andrzejki świętuje się w nocy z 29 na 30 listopada, większość imprez organizowana jest w tym roku w sobotę 28 listopada. 29 listopada w Kościele katolickim rozpoczyna się bowiem Adwent.
LANIE WOSKU OBOWIĄZKOWE
Najbardziej rozpowszechnionym sposobem wróżenia jest lanie wosku na wodę i odgadywanie przyszłości na podstawie uformowanego kształtu. Dawniej puszczano też na wodę zapalone świeczki albo wróżono ustawiając buty. Dziewczęta wkładały też pod poduszkę kartki z męskimi imionami lub pokrzykiwały nad studnią, sprawdzając, z której strony wraca echo, gdyż stamtąd miał nadejść narzeczony.
Współczesne andrzejki są popularne w szkołach, klubach i dyskotekach. Z tej okazji są też organizowane wycieczki statkiem, by na jego pokładzie lać wosk i bawić się do rana.
Coraz popularniejsze są także imprezy kostiumowe fot. Agencja KFP/Maciej Kosycarz
ZWYCZAJ Z CZASÓW STAROŻYTNYCH?
Przypuszcza się, że zwyczaj wróżenia w wigilię Świętego Andrzeja pochodzi z czasów starożytnej Grecji. Pierwsza polska wzmianka literacka o andrzejkowych zwyczajach pojawiła się w 1557 roku za sprawą Marcina Bielskiego, poety renesansu.
Badacze nie są zgodni co do powodów, dla których Święty Andrzej został patronem tych obyczajów. Jedni uzasadniają to faktem ostatniego święta przed końcem roku liturgicznego i rozpoczynającym się adwentem, co miałoby sprzyjać odgadywaniu przyszłości. Inni skłaniają się ku twierdzeniu, że Święty Andrzej patronuje dziewicom i małżeństwom, stąd przyzywanie jego pomocy, by przepowiedział przyszłego wybranka.
ŚW. KATARZYNA SPRZYJA KAWALEROM
Podczas, gdy dziewczętom w zgłębianiu przyszłości miał pomóc Święty Andrzej, chłopcy zbierali się na podobne wieczory wróżb 24 listopada, w wigilię Świętej Katarzyny. Mówiło o tym przysłowie: „W święto Katarzyny są pod poduszką dziewczyny”. Z czasem zwyczaj ten został jednak zapomniany. Współczesne „andrzejki” łączą obie te tradycje.
iar/mat
