Gdańska kultura carillonowa została wpisana na krajową listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Decyzję ministra kultury, dziedzictwa narodowego i sportu wręczono podczas gali organizowanej przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, która odbyła się 19 października w Małopolskim Centrum Kultury „Sokół” w Nowym Sączu. Gdańsk jest jedynym miastem w Polsce posiadającym carillony, na których można koncertować.
Podczas tegorocznej gali uhonorowane zostały kultywowane od pokoleń tradycje oraz praktyki, które zostały wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w latach 2019-2021. W tym czasie wybrano 20 nowych zjawisk – o każdym z nich można było usłyszeć w trakcie uroczystości. Łącznie na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa znajduje się 49 wpisów.
Co dwa lata Narodowy Instytut Dziedzictwa we współpracy z Ministerstwem Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu organizuje galę wręczenia decyzji o wpisach na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego oraz do Krajowego rejestru dobrych praktyk na rzecz ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. W uroczystości biorą udział depozytariusze, którzy uczestniczyli w procesie tworzenia wniosków na obie listy. Wspólne spotkanie i rozmowy stanowią okazję do wymiany doświadczeń związanych z procesem przekazu pokoleniowego, dokumentacją oraz problemami lub sukcesami w podtrzymywaniu zjawisk.
GDAŃSK STOLICĄ POLSKICH CARILLONÓW
Gdańska tradycja carillonowa sięga XVI wieku. Instrument przywędrował do naszego miasta z Niderlandów. Pierwszy utwór carillonowy w trybie automatycznym został wykonany z wieży Ratusza Głównego Miasta 23 września 1561r. z okazji zamontowania na iglicy pozłacanej figury króla Zygmunta II Augusta. Koncerty wykonywane przez muzyków w trybie ręcznym sięgają 1738 roku. Aż do 1942 roku miasto utrzymywało ponad 38 carillonistów miejskich i ich pomocników. Dzięki pracy dziesiątek osób, zarówno najważniejszym uroczystościom miejskim, jak i codziennemu życiu miasta, towarzyszyły okolicznościowe utwory, wybrzmiewające z dzwonów o masie od kilku do kilkuset kilogramów.
Po zniszczeniach II wojny światowej Gdańsk jest jedynym miastem w Polsce, które dziś może poszczycić się działającymi carillonami. W ciągu trzech ostatnich dekad odbudowano carillony z kościoła św. Katarzyny (50 dzwonów) i Ratusza Głównego Miasta (37 dzwonów). Trzeci – carillon „Gdańsk” – jest mobilnym instrumentem, wyposażonym w 48 dzwonów, który może dostać się do niemal każdej miejscowości w Polsce i w Europie. Wszystkimi zarządza Muzeum Gdańska. Czwarty, nieczynny carillon, znajduje się w klasztorze na Jasnej Górze.
INICJATYWA MIEJSKIEJ CARILLONISTKI
Ratyfikowana przez Polskę Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku nakłada na państwa będące stronami obowiązek inwentaryzacji przejawów tego dziedzictwa, znajdujących się na ich terytoriach. W lutym 2021 roku Monika Kaźmierczak, carillonistka miejska, wystąpiła z wnioskiem do Ministerstwa Kultury Dziedzictwa Narodowego i Sportu o wpisanie gdańskiej kultury carillonowej na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO.
oprac. MarWer
