W dniu 6 marca 1938 roku Związek Polaków w Niemczech przyjął „5 Prawd Polaków”. Były to deklaracje dotyczące postaw narodu polskiego wobec swoich sąsiadów oraz postrzegania własnej tożsamości narodowej. W poniedziałek IPN upamiętnił ten ważny symbol walki o wolność i niepodległość.
Od zakończenia I wojny światowej Polacy zamieszkujący zgermanizowane tereny Rzeczpospolitej mieli poważne problemy z Niemcami. Byli traktowani w sposób dyskryminujący, m.in. przez odebranie im praw do edukacji w swoim języku, a także do uprawiania kultury polskiej. W efekcie Polacy czuli się na własnej ziemi obcy i wykluczeni. Sytuacja mniejszości polskiej w Niemczech znacznie się pogorszyła po dojściu do władzy Adolfa Hitlera. Polacy byli coraz bardziej izolowani, poddawani przymusowej germanizacji, a także represjom i prześladowaniom. W takiej sytuacji ustanowienie „5 Prawd Polaków” miało na celu wzmocnienie tożsamości narodowej Polaków, a także podkreślenie wagi i znaczenia polskiej kultury i tradycji.
- Pierwszą z „Prawd” było stwierdzenie, że Polska jest krajem, w którym każdy Polak ma równe prawa i jest równy przed prawem.
- Druga „Prawda” mówiła, że Polska szanuje niepodległość i suwerenność swoich sąsiadów, ale także oczekuje szacunku i równego traktowania.
- Trzecia „Prawda” stanowiła, że Polska nie dopuści do wykorzystywania swoich ziem i ludzi przez obce mocarstwa.
- Czwarta „Prawda” zakładała, że Polska chroni swoją kulturę i tradycję, ale także szanuje kulturę i tradycję innych narodów.
- Piąta „Prawda” mówiła, że Polska jest zdecydowanie przeciwko wszelkim formom nacjonalizmu i ekspansjonizmu.
UCZCZENIE 85. ROCZNICY PRZEZ IPN
W Gdańsku, w 85. rocznicę uchwalenia „5 Prawd Polaków”, Instytut Pamięci Narodowej zorganizował sesją popularnonaukową i prezentację ryngrafu Związku Polaków w Niemczech.
– Dziś tu, w Gdańsku, chcemy przypomnieć ustanowienie na Kongresie Polaków w Niemczech „5 Prawd Polaków”. Okazuje się, że te prawdy są aktualne do dziś, a może są teraz nawet bardziej ważne niż 85 lat temu. Wówczas na ziemiach, które znalazły się poza granicami Polski, podjęto decyzję o zawiązaniu związku. Dziś wiemy, że była to organizacja bardzo aktywna – Polacy mieli swoje banki, biznesy i szkoły. Kiedy wybuchła II wojna światowa, Niemcy ukradli polskie majątki, a liderów związku – w większości – zamordowano. Wówczas pozbawiono też naszych rodaków w Niemczech statusu mniejszości narodowej, którego do dziś nie odzyskaliśmy – mówił dyrektor Oddziału IPN w Gdańsku dr Paweł Warot.
– Polacy budowali tak naprawdę dobrobyt państwa niemieckiego, ale chcieli pozostać przy swojej polskości. Dzisiaj, poznając dokumenty, wydawnictwa czy zachowane z tamtych czasów archiwa, dowiadujemy się, jak aktywna to była społeczność i jak dobrze zorganizowana. Związek powstał po to, żeby mogli lepiej walczyć o swoje prawa, ale – niestety – antypolskie nastroje jedynie wzmogły się po wybraniu Adolfa Hitlera na przywódcę – tłumaczył.
UTRZYMANIE TOŻSAMOŚCI NARODOWEJ I NIEPODLEGŁOŚCI KRAJU
Ustanowienie „5 Prawd Polaków” spotkało się z pozytywnym odbiorem ze strony Polaków, którzy w tym trudnym okresie starali się utrzymać swoją tożsamość narodową i niepodległość kraju.
W okresie międzywojennym, polsko-niemieckie stosunki były napięte i konfliktowe, co wynikało z wielu przyczyn, m.in. z niechęci Niemców do Polaków jako mniejszości narodowej na ich ziemiach. Niemcy dążyły do germanizacji polskiej ludności, usiłując narzucić im swoją kulturę i język. Polacy z kolei dążyli do zachowania swojej odrębności kulturowej i językowej, co nie podobało się Niemcom.
W tym kontekście „5 Prawd Polaków” stanowiło dla Polaków ważny symbol walki o wolność, niepodległość i godność narodową. Jednocześnie dla mniejszości polskiej w Niemczech było to jedynie nierealne wyobrażenie, ponieważ byli oni pozbawieni podstawowych praw i swobód. Polacy mieszkający na ziemiach polskich z kolei musieli zmagać się z różnymi problemami, m.in. z brakiem równouprawnienia wobec mniejszości niemieckiej na terenie Polski.
Najważniejszą konsekwencją ustanowienia „5 Prawd Polaków” było wzmocnienie poczucia narodowej tożsamości Polaków i podkreślenie znaczenia polskiej kultury i tradycji. W okresie międzywojennym, kultura polska przeżywała swój renesans, a sztuka, literatura i muzyka odzwierciedlały ducha narodu i jego walkę o wolność. Ustanowienie „5 Prawd Polaków” było więc potwierdzeniem i wzmocnieniem tej walki, ale także zobowiązaniem do jej kontynuowania.
Bartosz Stracewski/aKa
