Dokładnie 100 lat temu, 10 lutego 1926 roku, ówczesna Rada Ministrów podjęła decyzję o nadaniu Gdyni praw miejskich. O zagubionej nad morzem, liczącej wówczas niewiele ponad tysiąc mieszkańców wsi, Polacy usłyszeli raptem pięć i pół roku wcześniej.
W październiku 1920 roku, z rekomendacji inżyniera Tadeusza Wendy polski rząd podjął decyzję o budowie w Gdyni „Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków”. Historia Gdyni, jak podkreśla Marcin Szerle z Muzeum Miasta Gdyni, sięga jednak XIII wieku.
– Po raz pierwszy ludzie pojawili się na terenie dzisiejszej Gdyni około 10 000 lat temu. O osadnictwie mówimy w kontekście paru tysięcy lat, natomiast już w czasach historycznych pierwsza wzmianka to 1253 rok w odniesieniu do Gdyni, a 1212 rok w odniesieniu do całego obszaru: tu chodziło też o Oksywie. Jest to zatem miejsce z wielowiekową historią, która toczyła się tu stosownie do swoich czasów, mniej lub bardziej dynamicznie – wyjaśnia.
BUDOWA PORTU
Dla odrodzonej Polski budowa własnego, nowoczesnego zaplecza morskiego stała się priorytetem gospodarczym i militarnym. Kluczowy moment nastąpił w 1920 roku, kiedy inż. Tadeusz Wenda wskazał Gdynię jako optymalną lokalizację dla przyszłego portu. Argumentował, że posiada ona unikalne warunki naturalne: jest osłonięta Półwyspem Helskim, a gwałtownie obniżające się dno morskie oraz niskie wybrzeże znacząco ułatwiają prace hydrotechniczne. Te argumenty przekonały decydentów – 23 września 1922 roku Sejm przyjął ustawę o budowie portu, co nadało inwestycji rangę państwową.
GDYNIA NIE BYŁA WIOSKĄ RYBACKĄ
Doktor Tomasz Rembalski przy okazji jubileuszu obala popularny mit o początkach miasta.
– Tutaj dominowali rolnicy, jednak uprawiali piachy. Ta ziemia ich nie rozpieszczała. Oczywiście od średniowiecza mieli oni też przywileje rybackie. Kiedy Polska odzyskała niepodległość, nad morze przyjechali dziennikarze, chcący dokumentować budowę nowego portu. Pędzili z dworca przez gburską wieś Gdynię i w ogóle jakby nie zauważali, bo ona się niczym nie różniła od przeciętnej wioski pomorsko-kaszubskiej. Szli zatem nad morze i widzieli tam jedynie porozstawiane sieci – tłumaczy.
Legenda o biednej osadzie brała się właśnie z przekazów ówczesnych dziennikarzy. Szukali oni kontrastów, by jaskrawiej pokazać sukces gospodarczy II Rzeczypospolitej, ignorując istniejące już wtedy murowane kamienice.
KLUCZOWA DECYZJA
Pierwsze efekty prac inżynieryjnych pojawiły się wiosną 1923 roku, wraz z otwarciem tymczasowego portu wojennego i przystani rybackiej. Trzy lata później, 10 lutego 1926 roku, zapadła kluczowa decyzja administracyjna o nadaniu Gdyni praw miejskich. Data ta, zbieżna z szóstą rocznicą symbolicznych zaślubin Polski z morzem, usankcjonowała status dynamicznie rosnącego ośrodka.
Dziś miasto liczy około 240 tysięcy mieszkańców i jest największym w kraju ośrodkiem niewojewódzkim. Doceniając historyczne i strategiczne znaczenie miasta, Senat Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2026 Rokiem Miasta Gdyni. W podjętej uchwale senatorowie podkreślili szczególną rolę ośrodka w rozwoju gospodarczym kraju oraz późniejszych przemianach ustrojowych.
Posłuchaj materiału naszego reportera:
Marcin Lange/Marzena Bakowska/PAP/aKa
