„W Stutthofie na świat przychodziły dzieci. Historie dzieci urodzonych w obozie koncentracyjnym” – tak brzmi tytuł nowej wystawy online przygotowanej przez Muzeum Stutthof. Ekspozycja dokumentuje losy niemowląt oraz ich matek, opierając się na relacjach świadków i nielicznych zachowanych dokumentach.
Agnieszka Kłys, autorka wystawy i kustosz w Dziale Naukowym Muzeum Stutthof, podkreśliła, że impulsem do przygotowania projektu była potrzeba ukazania mało znanego aspektu historii obozu.
– Temat ten, niezwykle poruszający, stanowi świadectwo doświadczeń kobiet więzionych w obozie oraz dramatycznych warunków, w jakich przyszło im rodzić i walczyć o życie swoich dzieci – wskazała.
Podczas prac badawczych dużym wyzwaniem był ograniczony zasób źródeł, ponieważ dane o noworodkach nie były ujmowane w oficjalnych statystykach obozowych.
– Zależało mi na pokazaniu każdej historii, którą udało się odtworzyć – każdego dziecka, o którym zachowały się jakiekolwiek informacje. Dzięki temu wystawa ma przede wszystkim wymiar indywidualny i osobisty – tłumaczyła Kłys.
Dotychczas muzeum udało się ustalić imiona 13 dzieci urodzonych w KL Stutthof. Są to: Jadwiga, Lea, Zosia, Małgosia, Jerzy, Tadeusz, Piotr, Stefan, Małgosia, Krzysztof, Ania, Grzegorz oraz Andrzej. Z relacji duńskiej więźniarki Ragnhild Andersen wynika, że w pewnym okresie w obozie przebywało na raz około 50 matek z niemowlętami.
REALIA MACIERZYŃSTWA W OBOZOWYCH WARUNKACH
Wystawa jest merytorycznym i graficznym uzupełnieniem wcześniejszego projektu poświęconego młodocianym więźniom obozu. Ekspozycja składać się będzie nie tylko z materiałów archiwalnych, ale również z fotografii, nagrań i świadectw, które mają przybliżyć realia macierzyństwa w warunkach obozowych.
– Zależy mi na tym, aby odbiorcy zapamiętali nie tylko sam fakt historyczny, ale przede wszystkim indywidualny wymiar tych historii. Za każdą z nich stoi konkretne dziecko, jego matka, ich doświadczenie, cierpienie, ale też nadzieja i wola zachowania człowieczeństwa – podsumowała autorka wystawy.
Wykorzystane w projekcie materiały pochodzą ze zbiorów Muzeum Stutthof w Sztutowie oraz Arolsen Archives.
HISTORIA OBOZU STUTTHOF
Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady KL Stutthof działał przez 2077 dni. Był pierwszym i najdłużej funkcjonującym obozem tego typu na terenie współczesnej Polski. Powstał 2 września 1939 r. w pobliżu miejscowości, która obecnie nosi nazwę Sztutowo, a przed II wojną światową należała do Wolnego Miasta Gdańska.
Obóz przeznaczony był dla Polaków i Żydów z Pomorza. Od 1942 r. trafiali tam także Polacy z innych regionów kraju, w tym uczestnicy Powstania Warszawskiego, a także Żydzi, głównie węgierscy, oraz więźniowie innych narodowości, m.in. Rosjanie, Norwegowie i Węgrzy.
Z biegiem czasu KL Stutthof rozrósł się do ponad 120 hektarów i objął liczne podobozy. W styczniu 1945 r. Niemcy rozpoczęli pieszą ewakuację około połowy spośród 24 tys. więźniów przebywających wówczas w obozie. Około 2 tys. osób uciekło w trakcie marszu. Mróz i braki żywności sprawiły, że kolejne 2 tys. więźniów zmarło po drodze, a ponad drugie tyle – wkrótce po dotarciu do miejsc tymczasowego zakwaterowania.
TYSIĄCE UCIECZEK
Pod koniec kwietnia teren obozu zajęły tysiące uciekających ze wschodu niemieckich cywilów, robotników przymusowych oraz resztki oddziałów Wehrmachtu pozostających na Mierzei Wiślanej. W nocy z 8 na 9 maja niemieckie jednostki wojskowe skapitulowały.
W latach 1939–1945 do KL Stutthof trafiło około 110 tys. więźniów. Liczbę ofiar obozu szacuje się na 65 tys.
Muzeum Stutthof w Sztutowie powstało w 1962 r. z inicjatywy byłych więźniów. Placówka działa na 20-hektarowym fragmencie dawnego obozu, gdzie zachowała się część zabudowy tzw. starego obozu, w tym komora gazowa, krematorium, komendantura z garażami oraz teren dawnego ogrodnictwa obozowego. Na terenie muzeum znajdują się również upamiętnienia tzw. nowego obozu i obozu żydowskiego.
PAP/kw
