Na stulecie plebiscytu na Warmii Mazurach i Powiślu – tablica pamiątkowa i wystawa. Instytut Pamięci Narodowej uczci wydarzenia sprzed wieku. Zrobi to w miejscach nieznanych, ale ważnych z historycznego punktu widzenia. Nie zabraknie także upamiętnienia 100-lecia bitwy polsko-bolszewickiej i Bitwy Warszawskiej.
10 lipca, w przeddzień setnej rocznicy plebiscytu, we wsi Lubstynek w gminie Lubawa, zostanie odsłonięta tablica pamiątkowa. Poświęcona będzie tym Polakom, którzy opowiedzieli się za przyłączeniem ziem do Polski.
– Chcemy zaprezentować wydarzenia i miejsca, które szerszemu gronu Polaków nie są znane. Lubstynek, Napromek i Groszki. O ile w Groszkach istnieje upamiętnienie od 10 lat, o tyle w Lubstynku chcemy oddać hołd tym Polakom, którzy pomimo trudnej sytuacji nie wahali się opowiedzieć za stroną polską – mówi Krzysztof Drażba z Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku.
JUBILEUSZOWA WYSTAWA
10 lipca w Lubstynku, oprócz odsłonięcia tablicy, zostanie otwarta też wystawa „Plebiscyt 1920 roku. Walka o Polskość Warmii, Mazur i Powiśla”. Prezentacja powstała ze wspólnego wysiłku historyków Instytutu Pamięci Narodowej z Białegostoku, Olsztyna i Gdańska.
– Chcemy odwiedzić miejsca związane i do dziś upamiętnione w Kwidzynie i okolicach, gdzie ówcześni Polacy walczyli o polskość. Jesienią również będziemy chcieli promować wydawnictwo przygotowane przez prof. Aleksandra Smolińskiego pt. „Z kart wojskowych tradycji Pomorza i Kujaw”, by przybliżyć tę tematykę – dodaje Drażba.
Plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu został przeprowadzony 11 lipca 1920 roku w wyniku ustaleń traktatu pokojowego w Wersalu, kończącego I wojnę światową. Chodziło o ustalenie przynależności terytorialnej obszarów, które powinny zostać przyznane odradzającej się Rzeczypospolitej. Wynik plebiscytu okazał się z wielu względów niekorzystny dla Polski. W jej granice powróciło tylko kilka przygranicznych miejscowości.
ODSŁONIĘCIE POMNIKA
IPN upamiętnia też 100-lecie bitwy polsko-bolszewickiej i stulecie Bitwy Warszawskiej.
14 sierpnia w Toruniu zaplanowano odsłonięcie odbudowanego Pomnika Pamięci Żołnierzy Wojsk Balonowych, poległych w wojnie polsko-bolszewickiej. Został on zniszczony przez Niemców w 1939 roku, a jego odbudowę zainicjowało Towarzystwo Miłośników Torunia. Rok temu została odsłonięta rzeźba wieńcząca pomnik.
W programie obchodów i upamiętnienia wydarzeń sprzed wieku IPN przygotował wystawy, które były już wcześniej prezentowane: wystawa o wojnie polsko-bolszewickiej na Kujawach i Pomorzu pt. „Będzie Wielka albo nie będzie jej wcale. Walka o granice Polski w latach 1918-1921” oraz wystawa „Należy stworzyć niepodległe państwo polskie (…) z wolnym dostępem do morza” – o powrocie Pomorza i Kujaw do Polski 1918-1920.
UPAMIĘTNIENIA W ZBLEWIE I PUCKU
23 sierpnia w Zblewie IPN odsłoni epitafium pamięci ks. Konstantyna Kreffta, patrioty i społecznika. W 1920 roku prowadził werbunek ochotników do walki z bolszewikami. Zmarł w 1940 r w Stutthof.
W Pucku na cmentarzu parafialnym Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Gdańsk odnowiło nagrobek weterana Organizacji Wojskowej Pomorza, polskiego działacza niepodległościowego, Teofila Banieckiego.
Aleksandra Nietopiel/ako
