Je?li komu? nie wychodzi dotrzymywanie noworocznych obietnic, nie powinien si? obwinia?, bo jak twierdz? naukowcy, ludzk? wol? sabotuje w?asny mózg cz?owieka. Nauka podpowiada jednak, jak sobie z tym poradzi?.
Cz?sto po pierwszym tygodniu stycznia wiele postanowie? og?oszonych w Sylwestra zaczyna traci? swoj? moc i kontrol? przejmuj? stare przyzwyczajenia. Wielu mo?e si? obwinia? za taki stan rzeczy, ale nie warto tego robi?. Otó? – jak twierdz? naukowcy – przyczyna nierealizowania za?o?onych na nowy rok planów le?y w mózgu.
– Rzucenie palenia, ograniczenie spo?ycia alkoholu, mediów spo?eczno?ciowych, unikanie stresu czy sp?dzanie wi?kszej ilo?ci czasu z rodzin? zamiast w pracy – to popularne noworoczne postanowienia. Inne to oszcz?dzanie pieni?dzy, nauka gry na instrumencie czy nowego j?zyka, wygospodarowanie wi?kszej ilo?ci czasu dla siebie, zmniejszenie debetu czy datki na cele charytatywne – opowiada prof. Selena Bartlett z Queensland University of Technology, zajmuj?ca si? relacjami mi?dzy dzia?aniem mózgu a nawykami i ich zmian?.
PRZYCZYNY ?AMANIA POSTANOWIE?
– Niestety, cho? intencje s? zwykle szczytne, ludzie nak?adaj? na siebie kolosalny stres i do?wiadczaj? depresji oraz rozczarowania, kiedy poddaj? si? swoim impulsom – dodaje ekspertka. Jak wyja?nia, nawet w dzisiejszych czasach mózg kontroluje zachowanie cz?owieka w taki sam sposób, w jaki robi? to w zamierzch?ych czasach, a dzieje si? tak szczególnie w obliczu stresu.
– Nasz mózg niepostrze?enie steruje naszym zachowaniem tak, jakby?my nadal byli lud?mi ?yj?cymi w prehistorycznych warunkach i nap?dza nasze zachowania zwi?zane z uzale?nieniami. Kiedy wi?c jeste?my zestresowani, mózg szuka przyjemno?ci, co cz?sto jest przyczyn? ?amania noworocznych postanowie? – dodaje.
Niestety sprzyja temu nowoczesny ?wiat, który stwarza silnie stresogenne ?rodowisko do ?ycia. Napi?cia dotycz?ce pracy, finansów, relacji czy rodzicielstwa powoduj? w organizmie produkcj? tzw. hormonów stresu, m.in. kortyzolu. Z czasem wywo?uj? one nawet zmniejszenie liczby synaps (po??cze? mi?dzy komórkami nerwowymi) w obszarach mózgu, które pozwalaj? w?a?nie na kontrol? impulsywnych zachowa?. Powrót do nawyków jest wi?c pewnego rodzaju mechanizmem obronnym organizmu.
– Aby zapobiega? zniszczeniom spowodowanym przez hormony stresu, pierwotna, emocjonalna cz??? naszego mózgu ka?e nam poszukiwa? przyjemno?ci. Kiedy jej do?wiadczamy, nasze cia?o zalewane jest przez takie hormony jak dopamina, serotonina i endorfiny. ??cz? si? one z receptorami w mózgu i zmniejszaj? uszkodzenia wywo?ane przez hormony stresu – wyja?nia prof. Barlett.
RADY POMAGAJ?CE WYTRWA? W POSTANOWIENIACH
Ekspertka daje na szcz??cie kilka rad osobom, które chc? wytrwa? w swoich postanowieniach.
Po pierwsze warto mie? na uwadze, ?e mózg w?a?nie tak dzia?a i pami?ta?, ?e cz?sto mo?e on by? wr?cz uszkodzony przez stres. Trzeba te? mie? na uwadze, jak reaguje – ?e jego odpowiadaj?ca za emocje cz??? (tzw. cia?o migda?owate) w du?ym stopniu kieruje zachowaniami wbrew racjonalnym wyborom. Z t? ?wiadomo?ci?, mo?na zacz?? rozpoznawa?, kiedy ta cz??? mózgu przejmuje kontrol? – gdy np. w stresuj?cej sytuacji kto? zaczyna odczuwa? przymus si?gni?cia po poprawiaj?ce nastrój jedzenie czy alkohol. Teraz mo?na zast?pi? niezdrow? czynno??, jak np. objadanie si? czy picie alkoholu, czym? relaksuj?cym np. g??bokim oddychaniem, ?wiczeniami rozci?gaj?cymi, biegiem, spacerem czy innym sprawiaj?cym przyjemno?? ruchem. Do tego warto tak?e w pozosta?ym czasie ograniczy? cukier i zadba? o aktywno?? fizyczn? – to pomo?e uzdrowi? mózg z wywo?anych stresem uszkodze?, a przy okazji poprawi kondycj? cia?a.
DOBRE NASTAWIENIE DO SAMEGO SIEBIE
O pomocnej roli dobrego traktowania siebie w dotrzymywaniu noworocznych obietnic mówi? tak?e naukowcy z Florida State University, którzy zaj?li si? badaniem realizacji postanowie? zwi?zanych z redukcj? wagi.
Badacze radz?, aby zamiast si? zadr?cza?, pozby? si? negatywnych my?li na temat swojego cia?a. – Warto pomy?le?, co uczyni cz?owieka bardziej szcz??liwym – zrzucenie 5 kg czy pozbycie si? szkodliwych nastawie? odno?nie w?asnego cia?a – podkre?la prof. Pamela Keel, która po?wi?ci?a swoj? karier? zagadnieniom zwi?zanym z mentalnym obrazem cia?a i tym, jak wp?ywa on na zaburzenia od?ywiania. Badaczka alarmuje, ?e np. w USA negatywne nastawienie do w?asnego wygl?du spotyka si? powszechnie, szczególnie u m?odych kobiet. W ci?gu 35 lat idealny model sta? si? praktycznie nieosi?galny dla wi?kszo?ci. – To sprawia, ?e ludzie czuj? si? z sob? ?le, a niestety negatywne nastawienie do cia?a nie motywuje do wprowadzania poprawiaj?cych zdrowie zachowa? – wyja?nia prof. Keel.
Wyposa?ona w t? wiedz?, wykorzysta?a ona w pracy z m??czyznami program „The Body Project”, opracowany przez Erica Stice’a z Oregon Research Institute i Carolyn Becker z Trinity University w Teksasie. Powsta? on z my?l? o pomocy osobom z zaburzeniami nastawienia do w?asnego cia?a i k?opotami z jedzeniem. Stosuje si? w nim m.in. ró?ne ?wiczenia. Jedno z nich polega na tym, aby mimo dyskomfortu stan?? przed lustrem w minimalnej ilo?ci odzie?y lub nawet bez niej. Nast?pny krok to znalezienie tych cz??ci cia?a, które jego w?a?cicielowi si? podobaj?. Mo?na skupi? si? na potrzebnej cz?owiekowi funkcji danego narz?du.
– Mo?na np. powiedzie? „naprawd? doceniam to, ?e moje nogi nios? mnie tam, dok?d chc?. Ka?dego dnia, bez problemów pozwalaj? mi wsta? z ?ó?ka, doj?? do samochodu, wej?? po schodach i do biura. Nie musz? martwi? si? o chodzenie” – ide? ?wiczenia t?umaczy prof. Keel. Mo?na te? doceni? wygl?d danej cz??ci cia?a, np. skóry czy ramion.
EFEKTY WYKRACZAJ?CE POZA ZMIANY PSYCHOLOGICZNE
Taka strategia oparta na koncentracji na pozytywnych cechach zamiast na punktowaniu negatywnych pomaga zmieni? odczucia kojarzone z w?asnym cia?em. To przynosi efekty, które wykraczaj? poza zmiany psychologiczne. Rezygnacja z nieosi?galnych idea?ów i docenienie swojego wygl?du, jak twierdz? badacze, poprawia nastrój, samoocen?, pomaga ograniczy? szkodliwe zachowania zwi?zane z jedzeniem i inne ryzykowne, szkodliwe zachowania.
– Kiedy ludzie czuj? si? dobrze ze swoimi cia?ami, ?atwiej jest im dobrze si? o nie troszczy? w przeciwie?stwie do sytuacji, kiedy traktuj? swoje cia?o jak wroga czy co gorsza, jak przedmiot – opowiada prof. Keel.
Warto wi?c przemy?le? swoje noworoczne postanowienia i mie? na uwadze to, w jak sobie z nimi dobrze radzi?.
