Finał festiwalu filmowego Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci. Przyznano nagrody [ZOBACZ ZDJĘCIA]

W sobotni wieczór w Teatrze Muzycznym w Gdyni odbyło się uroczyste zakończenie 15. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci”. W trakcie czterech dni odwiedzający wydarzenie mogli uczestniczyć w 250 wydarzeniach: debatach, spotkaniach i projekcjach filmów związanych z historycznymi bohaterami. Poznaliśmy nagrodzonych w głównych festiwalowych kategoriach, wręczono także wyjątkowe nagrody „Drzwi do Wolności”.

Dyrektor festiwalu Arkadiusz Gołębiewski podkreślił podczas rozpoczęcia gali, że tegoroczna edycja festiwalu jest bardzo szczęśliwa. – Szczęśliwa, ponieważ, jak państwo zauważyliście, ilość filmów pokazywanych o polskiej drodze do wolności, ale również o drodze do wolności innych krajów, szczególnie Europy Środkowo-Wschodniej pokazuje jak gęsta, jak ważna jest historia i jak warto się o nią bić żeby ją dobrze, profesjonalnie opowiadać – stwierdził.

Jak zaznaczył, w tym roku program festiwalu był budowany wokół manifestu Janusza Krupskiego „Wolna Polska w wolnym świecie. Nie będzie wolnej Polski, bez wolności krajów Europy Środkowo Wschodniej. Krajów podbitych przez Sowietów”. – Zaprosiliśmy myślę, że dosłownie autorów i historie z wszystkich krajów, które historia w ten sposób dotknęła – dodał.

PLATYNOWY OPORNIK I GLORIA ARTIS

Następnie wręczono nagrodę za całokształt twórczości, czyli Platynowy Opornik Festiwalu NNW polskiemu rzeźbiarzowi, scenografowi teatralnemu i filmowemu, twórcy instalacji, akcji, filmów animowanych i dokumentalnych oraz spektakli teatralnych Jerzemu Kalinie.

Podczas uroczystej gali, wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego Jarosław Sellin wręczył Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” dyrektorowi Festiwalu NNW Arkadiuszowi Gołębiewskiemu, w uznaniu dla jego dokonań twórczych oraz zaangażowania w rozwój kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

NAGRODY FESTIWALOWE

W międzynarodowym konkursie filmów fabularnych główną nagrodę – 50 000 złotych – przyznano „Ostatniej egzekucji” w reżyserii Franziski Stünkel.

W międzynarodowym konkursie filmów dokumentalnych zwyciężył „Motherland” w reżyserii Alexandra Mihalkovicha.

W konkursie dokumentów polskich nagroda Złoty Opornik przypadła filmowi „Stanisław Helski. Dlatego” w reżyserii Michała Torza.

Nagrodę główną za reportaż radiowy zdobyło słuchowisko „Za prawdę o Katyniu odebrano mu wszystko” Macieja Jastrzębskiego.

W konkursie wideoklipów, który został zorganizowany na festiwalu NNW po raz trzeci, najlepszy okazał się wideoklip do utworu Wojtka Sokoła „Miłość istnieje zawsze” w reżyserii Tadeusza Śliwy.

NAGRODY SPECJALNE

W trakcie gali wręczono również nagrody specjalne.

Specjalną Nagrodę Europejskiej Platformy Pamięci i Sumienia otrzymał film „Godspeed, Los Polacos w reżyserii Adama Nawrota.

Nagrodę Prezesa TVP otrzymał reżyser Jacek Papis za film „Tadeusz Romer. Misja niemożliwa”.

Nagrodę dyrektora Festiwalu Filmowego „Niepokorni Niezłomni Wyklęci” za artystyczne przekładanie historii na język filmu otrzymała produkcja „Godspeed, Los Polacos w reżyserii Adama Nawrota.

Nagroda im. Janusza Krupskiego powędrowała do Jacka Papisa za film „Tadeusz Romer – misja niemożliwa”.

Z kolei nagrodę Źródło, przyznawaną za inspirowanie twórców filmowych, dostał Jerzy Majcherczyk, opozycjonista, podróżnik, odkrywca i kajakarz.

„DRZWI DO WOLNOŚCI”

Szczególnymi nagrodami są „Drzwi do Wolności”. W tym roku otrzymali je między innymi: Andrzej Poczobut (za upamiętnianie historii ruchu oporu białoruskiego), Andrzej Kołodziej (legenda „Solidarności Walczącej”), dr Mateusz Szpytma (zastępca dyrektora Instytutu Pamięci Narodowej, w którego obszarze zainteresowań znajduje się rodzina Ulmów), Dorota i Stanisław Ignaciukowie (kierowali domem dziecka w Janowie), Adam Makowicz, wybitny pianista, legenda jazzu, Władysław Nehrebecki, współtwórca Bolka i Lolka, Polska Fundacja Narodowa (za Muzeum Ofiar Komunizmu w Waszyngtonie), Aron Martin, węgierski prałat, Bogusław Nizieński, były Rzecznik Interesu Publicznego, Stanisław Gebhardt, ekonomista, oraz Stan Borys, muzyk.

AKTUALIZACJA, 30 WRZEŚNIA

Dziś poznamy laureatów 15. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci”. Uroczysta gala rozdania nagród rozpoczęła się o godzinie 18:00 w Teatrze Muzycznym w Gdyni.

W programie tegorocznego Festiwalu znalazło się blisko 100 filmów fabularnych i dokumentalnych poświęconych walce z totalitaryzmami, ich wpływem na społeczeństwa i jednostki, a także opowiadających o postawach ludzi niepokornych, dla których nadrzędną wartością jest wolność.

KONKURSY

Filmy pokazywane były w trzech konkursach: Filmów Fabularnych, Dokumentów Międzynarodowych oraz Dokumentów Polskich.

Podczas ostatnich pokazów Konkursu Dokumentów Polskich zaprezentowany został film Dariusza Walusiaka „Ulmowie. Błogosławiona rodzina”. Dla reżysera to już drugi film o rodzinie zamordowanej w 1944 roku przez Niemców za ukrywanie Żydów. Reżyser stawia w nim dwa fundamentalne pytania.

– Trzeba było inaczej podejść do tematu, nie tak, żeby prezentować kogoś, kto już jest znany. Stwierdziłem, że istotnym pytaniem jest to, dlaczego Józef Ulma zdecydował się ratować Żydów? Przy okazji wychodzi też drugie pytanie. Mówimy o tragedii tej rodziny, tutaj trzeba było wniknąć w istotę zła: dlaczego Niemcy w tak bestialski sposób z nią postąpili? – zastanawiał się reżyser.

PRZYJACIELE ROTMISTRZA

Grzegorz Juchiewicz przedstawił z kolei film „Grupa Pileckiego”. To opowieść o ostatnich współpracownikach tytułowego bohatera – rotmistrza Witolda Pileckiego.

– Poprzez tych ludzi chcemy pokazać rotmistrza z nieco innej perspektywy. Skupiamy się na okresie od 1945 do procesu w 1948 roku, bo ten wątek związany z rotmistrzem jest mało znany – podkreśla reżyser.

STARCIE RADIOWCÓW

Na dziś zaplanowano też drugą część prezentacji reportaży startujących w Konkursie Radiowym. Wśród audycji znalazł się między innymi reportaż Macieja Jastrzębskiego, dziennikarza Informacyjnej Agencji Radiowej, pod tytułem „Za prawdę o Katyniu odebrano mu wszystko”. Wieloletni korespondent Polskiego Radia w Rosji w swoim dokumencie przedstawił trudne losy pisarza Ferdynanda Goetla.

– Poświęcił karierę i rodzinę dla głoszenia prawdy o zbrodni katyńskiej. Udało mi się spotkać z dziećmi pisarza. Rozmawialiśmy długo o Ferdynandzie Goetlu, o jego dzieciństwie, młodości, pisarstwie, wyjeździe do Katynia w 1943 roku, byciu świadkiem ekshumacji zwłok polskich oficerów, ucieczce z kraju i utracie rodziny, a także o losie dzieci, które ojca widziały ostatni raz w 1945 roku, a później tylko raz rozmawiały z nim przez telefon – opowiadał.

Zaplanowano także kilka debat, których tematami będą między innymi reparacje wojenne i Polacy ratujący Żydów z Holokaustu.

Posłuchaj materiału naszej reporterki Anny Rębas:

DEBATA O NOWYCH INSTYTUCJACH PAMIĘCI

Przez całe lata 90. polityka historyczna nie istniała, odkrywanie prawdy o przeszłości było dla tamtych rządów ryzykowne. Między innymi na ten temat na panelu „Nowe Instytucje Pamięci” rozmawiali: Teresa Patsidis (dyr. Muzeum Piaśnickiego w Wejherowie), dr Jarosław Sellin (wiceminister kultury), Janusz Kotowski (dyr. Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce), Jan Edmund Kowalski (prezes zarządu spółki Pałac Saski S.A.) oraz moderator Jacek Karnowski.

– Pierwszą instytucją zbudowaną od zera był IPN. Pierwsze nowoczesne muzeum historyczne – Muzeum Powstania Warszawskiego. Jednak to wszystko było bardzo mało. Teraz mamy ponad 300 inwestycji muzealnych w ostatnich latach. Dwa dni temu otworzyliśmy wreszcie Muzeum Historii Polski, naród tak wielki jak nasz nie miał do tej pory swojego muzeum, nie miał muzeów o wielkich postaciach Polaków. Wreszcie mamy muzea Jana Pawła II, kardynała Wyszyńskiego, Józefa Piłsudskiego. Ich systematyczna praca może spowodować przełamanie i realizowanie polityki historycznej. Te placówki są nowoczesne, organizują seminaria, debaty – mówił minister Sellin.

Teresa Patsidis opowiedziała o funkcjonowaniu swojej placówki. Muzeum powołane zostało w 2015 roku dzięki zabiegom ministra Sellina. Zabytkowy budynek kupiono dzięki funduszom z MKiDN. Stąd gestapo koordynowało zabijanie ludzi w Piaśnicy i okolicach. – Tych miejsc, gdzie Niemcy zabijali, jest ponad 400. Niemcy zabijali inteligencję jesienią 1939 roku, w lasach, kopalniach piasku, żwirowniach. W styczniu mamy Narodowy Dzień Ofiar Niemieckiej Zbrodni Pomorskiej. To są ludzie, którym jesteśmy winni naszą ciężką pracę, bo oni oddali za nas życie. Ich dziedzictwo musi przetrwać – mówiła dyrektor.

Zbrodnia pomorska to pierwsza zbrodnia ludobójstwa – zginęło ok. 30 tysięcy osób, ofiar cywilnych, przed Wawrem, Palmirami i Holokaustem.

Dyrektor Kotowski z Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce przyznał, że choć początek muzeum był w samorządzie, to sam samorząd by sobie nie poradził. – Zwracaliśmy się do poprzednich rządów – ale za zgodność z polityką historyczną państwa dostaliśmy zero punktów! Muzeum wreszcie powstało dzięki premierowi Glińskiemu i ministrowi Sellinowi. My leżymy na uboczu, więc do nas ludzie przychodzą nieprzypadkowo – opowiadał. Muzeum działa, ma bogatą ofertą kulturalną, filmy, koncerty. Koncentruje się na popularyzacji, nie mamy sił i środków na duże badania, ale organizujemy spotkania ze Świadkami Historii. One są bardzo ważne dla młodych.

Wreszcie o odbudowie Pałacu Saskiego, Pałacu Bruhla i kamienic opowiedział Jan Edmund Kowalski. Choć wcześniej były prowadzone prace pod Pałacem Saskim, to nigdy nie zostały przeprowadzone prace archeologiczne pod tymi wszystkimi budynkami. – Pałac Saski był bardzo ważny, był symbolem Warszawy, robiono sobie przed nim zdjęcia. W 2026 roku zaczniemy prace budowlane. Teraz rozpisany został konkurs architektoniczny. Odbudowujemy to założenie zgodnie ze stanem sprzed wybuchu wojny. Ważne będzie zaproponowanie połączenia Grobu Nieznanego Żołnierza z budynkiem pałacu. Organizujemy zwiedzanie odkrytych piwnic, komunikujemy się przez media społecznościowe – mówił Kowalski.

– Jako generalny konserwator zabytków jestem blisko tej inwestycji i chcę powiedzieć, że planujemy zakończenie do roku 2030, mam nadzieję, że nikt nie będzie na tyle bezczelny, żeby to zatrzymać – dodał minister Sellin.

Posłuchaj debaty:

AKTUALIZACJA, 29 WRZEŚNIA

Pokazy filmów fabularnych i dokumentalnych oraz debaty poświęcone konsekwencjom II wojny światowej to wydarzenia trzeciego dnia 15. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci”. W programie znalazło się prawie 250 projekcji filmów fabularnych, dokumentalnych i wydarzeń opowiadających o postawach niepokornych, o ludziach, dla których nadrzędną wartością jest wolność.

„HARCERZ NUMER 1. RZECZ O ANDRZEJU MAŁKOWSKIM”

Podczas dzisiejszych pokazów konkursowych dokumentów polskich zaprezentowany został między innymi film „Harcerz numer 1. Rzecz o Andrzeju Małkowskim”.

Adam Turula, reżyser filmu, mówi, że wraz z Marią Wielgus przedstawili po raz pierwszy filmowo postać założyciela harcerstwa w Polsce.

– Andrzej Małkowski jawi się jako człowiek z krwi i kości, prawdziwy. Jak każdy popełniał błędy, ale na szczególną uwagę zasługuje to, w jaki sposób z tych błędów wychodził, w jaki sposób działał, że ruch harcerski, który powołał do życia, przetrwał ponad 100 lat – dodaje.

„FREE SKATE”

Dziś także w Konkursie Filmów Fabularnych pokazany został fiński film „Free Skate”. Reżyser Roope Olenius zaznacza, że film ogniskuje się wokół historii obiecującej łyżwiarki figurowej, która jest pół-Finką, pół-Rosjanką.

– Mieszkała w Rosji przez całe swoje dzieciństwo i młodość. Jej sytuacja pogarsza się na tyle, że zdecyduje się na skok w nieznane, na ucieczkę do Finlandii. Jednak w jakiś sposób przeszłość jej nie odpuszcza, aż do momentu, w którym nie decyduje się jej przeciwstawić. Wtedy staje się jeszcze bardziej obiecującą łyżwiarką – opowiada.

FESTIWALOWE DEBATY 

Tego dnia zorganizowano również kilka debat, między innymi „Jak opowiadać światu o totalitaryzmach”. Wzięli w niej udział prezesi polskiego i węgierskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz prezes Polskiej Fundacji Narodowej.

Debatę poprowadził reżyser Tomasz Łysiak, który poruszył w rozmowie przede wszystkim kwestię wspólnego doświadczenia totalitaryzmów oraz celu mówienia o nich światu.

– Ta debata toczy się w większości krajów postkomunistycznych. Przede wszystkim: jak podzielić się doświadczeniem, które nas dotknęło w sposób szczególny, mocniejszy i o wiele dłużej trwający, bo dla wielu innych krajów historia kontaktów z totalitaryzmem kończy się w 1945 roku? Tymczasem my zmagaliśmy się z totalitaryzmami przez długie dekady. Zawsze przy tej okazji pojawia się pytanie: jak o tym opowiadać, żeby ta druga strona chciała słuchać? – podkreśla.

FILMY, WIĘZIENIE, POMOC

Trzeciego dnia przedstawiono również film o Polakach pomagających więźniom KL Auschwitz i dokument o naszych rodakach zesłanych w głąb Związku Sowieckiego

Henryk Jurecki przedstawił w filmie „Wrócimy do Polski” dwójkę polskich nauczycieli i kapłana, którzy zostali wywiezieni w 1940 roku w głąb Związku Socjalistycznych Republik Radzieckicj. Ich drogi życiowe zeszły się w dalekim Kazachstanie, w pobliżu granicy z Chinami, a świadkowie ich losów – wtedy kilkuletnie dzieci – opowiadają o próbach ocalenia tożsamości przez nich na zsyłce.

– Dwoje nauczycieli próbowało zorganizować dzieciom nauczanie, taką szkołę bez papieru. Uczyli dzieci historii Polski, starali się, żeby te dzieci nie utraciły tożsamości polskiej. Niestety, gdy Niemcy ujawniają zbrodnię w Katyniu, relacje psują się już na tyle, że Polacy zaczynają być prześladowani i ci nauczyciele zostają aresztowani, trafiają do łagrów, z których nigdy nie wrócili – tłumaczy reżyser.

OPOWIEŚĆ O RATUNKU

Z kolei Gabriela Mruszczak zaprezentowała film pod tytułem „Za cenę życia – opowieść o tych, którzy nieśli pomoc więźniom KL Auschwitz”. Bohaterami dokumentu są mieszkańcy ziemi oświęcimskiej, którzy wspominają, jak pomagali więźniom osadzonym w niemieckim obozie.

– Panuje przekonanie, że miejscowa ludność nic nie robiła, a było wręcz odwrotnie. To oni z narażeniem życia, bo za każdą pomoc groziła im kara śmierci czy osadzenie w Auschwitz, tę pomoc nieśli, czy to w formie jedzenia, czy lekarstw, czy też poprzez pomoc w organizowaniu ucieczek. Do filmu wybrałam kilkanaście osób, które mówią nie tylko o strachu, ale też o tym, jak ten czas odbił się na ich zdrowiu psychicznym – powiedziała.

AKTUALIZACJA, 28 WRZEŚNIA:

Wyświetlono kilkaset filmów i wydarzeń opowiadających o postawach niepokornych, o ludziach, dla których nadrzędną wartością jest wolność, zarówno ta rozumiana w szerokim kontekście – jako niepodległość narodów – jak i ta zwykłego człowieka. W Centrum Filmowym w Gdyni i okolicach trwa 15. Festiwal Niepokorni Niezłomni Wyklęci. Marcin Wikło, współorganizator wydarzenia, podkreśla, że polska kinematografia nie ma się czego wstydzić, bo jest na wysokim poziomie. Natomiast pokazywane historie, a są to setki filmów i dziesiątki spotkań, reprezentują różną wrażliwość, w zależności od podjętej tematyki. Tegorocznym hasłem jubileuszowego festiwalu jest „Wolna Polska w wolnym świecie”. Warto podkreślić, że wydarzenie to nie tylko pokazy filmów, choć jest to z zasady festiwal filmowy, ale także spotkania z historykami, bohaterami historii i jej świadkami, panele dyskusyjne oraz prezentacje książek. Przykładem są dzisiejsze popołudniowe rozmowy o biuletynie „Rakowiecka 37” czy spotkanie autorskie „Porozumienie Centrum. Studium działalności partii i środowiska politycznego”. Zresztą spotkania autorskie, historyczne i prelekcje towarzyszą festiwalowi przez cały czas jego trwania. Szczegółowy terminarz można znaleźć >>>TUTAJ.

Posłuchaj materiału naszego reportera Daniela Wojciechowskiego:

Niewątpliwie interesującym punktem festiwalu było spotkanie z Jerzym Majcherczykiem i Markiem Kamińskim zatytułowane „Zdobywcy, odkrywcy, patrioci”.

POCZĄTEK FESTIWALU, 27 WRZEŚNIA:

W Gdyni rozpoczął się Festiwal Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci. Do soboty, 30 września festiwalowa publiczność będzie mogła wziąć udział w 250 wydarzeniach: debatach, spotkaniach i projekcjach filmów związanych z historycznymi bohaterami.

Podczas Festiwalu NNW prezentowane są zarówno filmy fabularne, jak i dokumentalne z kilkunastu krajów, poświęcone walce z totalitaryzmami, ich wpływem na społeczeństwa i jednostki oraz walce o wolność.

Hasłem tegorocznego festiwalu jest „Wolna Polska w wolnym świecie”. – Przez 15 lat dorobiliśmy się marki wydarzenia, które instynktownie reaguje na to, co dzieje się na świecie. Mamy za wschodnią granicą wojnę, którą wszyscy żyjemy. Jeśli zaczynamy analizować historię, widzimy, że różne mechanizmy się powtarzają, także w przypadku krajów Europy Środkowowschodniej. Skonstruowaliśmy program tak, aby każdy doświadczony w walce z Sowietami kraj miał swojego reprezentanta – wskazuje Arkadiusz Gołębiewski, dyrektor festiwalu.

(Fot. Radio Gdańsk/Roman Jocher)

„DRZWI DO WOLNOŚCI” I „SYGNETY NIEPODLEGŁOŚCI”

Podczas ceremonii otwarcia organizatorzy wyróżnili świadków historii. Laur „Drzwi do wolności” za odwagę trafił do Ewy i Romana Jażdżewskich z Gdyni.

– To dla mnie bardzo ważna nagroda, bo przyznana za całokształt. 17 grudnia 1970 roku, kiedy wyważyliśmy drzwi do wolności i poszliśmy przez Gdynię, miałam 23 lata, a to zadecydowało o całym naszym życiu – wspominała laureatka.

Nagrodę „Drzwi do wolności” otrzymała także Zdzisława Smarzak-Bożyk. Z kolei „Sygnet niepodległości” odebrali Janusz Witold Preis pseud. Kowalski oraz Elżbieta Skrzyńska. Nagroda Literacka trafiła zaś do Wiesława Helaka.

BITWA O NAGRODĘ GŁÓWNĄ

O nagrody główne 15. Festiwalu Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci zawalczyło 65 filmów dokumentalnych i 13 fabularnych, a także 13 reportaży radiowych i 12 wideoklipów. Wśród nominowanych dzieł znalazły się produkcje z Polski, ale także z Ukrainy, Węgier, Niemiec, Finlandii, Japonii, Hiszpanii, Estonii, Mołdawii, Bułgarii, Szwecji, Tajwanu, Stanów Zjednoczonych, Chorwacji, Białorusi, Włoch, Wielkiej Brytanii, Litwy, Łotwy, Norwegii i Korei Południowej.

Ceremonii otwarcia towarzyszył pokaz filmu „Raport Pileckiego” w reżyserii Krzysztofa Łukaszewicza.

Festiwal, którego jednym z patronów medialnych jest Radio Gdansk, trwał do soboty (30 września). Wstęp na wszystkie wydarzenia był wolny, a program można było znaleźć na stronie festiwalnnw.pl.

Sebastian Kwiatkowski, Daniel Wojciechowski, Anna Rębas, Filip Jędruch/PAP/MarWer/ol/am