Odrestaurowano plan XIX-wiecznego Gdańska sporządzony przez Daniela Buhsego w latach 1866-1869. Oryginał od czasów powojennych znajduje się w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN. Jest uznawany za jedno z najcenniejszych źródeł kartograficznych dotyczących przestrzeni miejskiej Gdańska z tamtego okresu.
Jarosław Zulewski z Biura Architekta Miasta Gdańska przekazał, że renowacja planu Buhsego miała dwie główne fazy. Pierwsza polegała na konserwacji fizycznych arkuszy. Przeprowadziła ją Pracownia Konserwacji Biblioteki Gdańskiej PAN. Druga, jak wyjaśnił, obejmowała renowację cyfrową.
– Po zeskanowaniu zakonserwowanych i częściowo oczyszczonych arkuszy pracowano nad materiałem cyfrowym, aby przywrócić kolory i rysunek, ujednolicić całość oraz połączyć arkusze w jedną mapę. Efektem końcowym było również wydanie wersji papierowej – wskazał.
Biuro Architekta Miasta podało, że plan Gdańska sporządzony przez Buhsego jest pierwszym tak kompleksowym i precyzyjnym opracowaniem całego zwartego obszaru miejskiego w skali 1:1000. Stał się on nie tylko cennym narzędziem administracyjnym w swojej epoce, lecz także nieocenionym materiałem dla współczesnych badaczy i pasjonatów historii miasta.
Plan Gdańska sporządzony przez Daniela Buhsego w latach 1866-1869 jest uznawany za jedno z najcenniejszych źródeł…
Opublikowany przez PAN Biblioteka Gdańska Środa, 11 lutego 2026
ZBIORY BIBLIOTEKI GDAŃSKIEJ PAN
Oryginalny czystorys planu, składający się z osiemnastu ręcznie rysowanych i barwionych arkuszy, od lat przechowywany jest w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN. Zawiera detale nieobecne w szerzej znanych czarno-białych odbitkach drukowanych.
Zulewski podkreślił, że Buhse stworzył bardzo dokładny plan miasta.
– Po wyprostowaniu deformacji papieru, które powodowały pewne zniekształcenia, okazało się, że plan dobrze oddaje współczesne położenie budynków. Nie wszystkie zabrudzenia i uszkodzenia materiału można było usunąć podczas konserwacji arkuszy. Mankamenty te, widoczne na skanach, silnie degradowały dokument. Dzięki sprawnej cyfrowej rekonstrukcji, w dużej mierze prowadzonej ręcznie, udało się odtworzyć kolorystykę, poprawić rysunek, a często także zrekonstruować zatarte fragmenty – stwierdził.
PRACE KONSERWATORSKIE
Biuro Architekta Miasta poinformowało, że pierwsze prace konserwatorskie, przeprowadzone w latach 2004-2005, objęły jedynie cztery arkusze. Decydującym impulsem do kontynuowania prac było rozpoczęcie w 2021 roku współpracy z Biblioteką Gdańską PAN w ramach projektu „Gdańskie Dziedzictwo Kulturowe”. Założeniem przedsięwzięcia było nie tylko zabezpieczenie oryginału, lecz także przygotowanie wysokiej jakości faksymili oraz wersji cyfrowej.
Badania konserwatorskie przeprowadzone w 2022 roku ujawniły zaawansowaną degradację pozostałych 14 arkuszy: pęknięcia i ubytki papieru, ślady zalania, zakwaszenie, zabrudzenia oraz miejscowy zanik rysunku i koloru. W latach 2022-2023 arkusze poddano pełnej konserwacji. Prace obejmowały m.in. oczyszczanie, odkwaszanie, wzmacnianie papieru oraz punktowy retusz warstwy rysunkowej.
Efektem prac jest wydawnictwo zawierające faksymile wszystkich osiemnastu arkuszy planu, planszę scaloną oraz książkę „Wokół Planu Buhsego” z artykułami pracowników Biura Architekta Miasta: Katarzyny Wojtczak, Zofii Maciakowskiej i Jarosława Zulewskiego. Całość ukazała się w limitowanym nakładzie 300 egzemplarzy. Zulewski zapowiedział, że mapy zostaną udostępnione w serwisie geogdansk.pl, gdzie będzie można porównać je ze współczesną zabudową miasta.
Książka zostanie zaprezentowana w czwartek o godz. 17:00 w Ratuszu Głównego Miasta w Gdańsku.
PAP/mk
