– Jak zbudować pomnik – od wrzucenia takiego hasła do wyszukiwarki internetowej rozpoczęły dwie pracownice Polskiej Akademii Nauk Biblioteki Gdańskiej starania o budowę pomnika dra Mariana Pelczara, pierwszego powojennego dyrektora Biblioteki Gdańskiej. Ta oddolna inicjatywa zakończyła się odsłonięciem monumentu w 73. rocznicę objęcia przez niego pieczy nad gdańskim księgozbiorem. Marian Pelczar (1905-1983) był historykiem, organizatorem życia naukowego i kulturalnego w Gdańsku, a przede wszystkim pierwszym powojennym dyrektorem gdańskiej Biblioteki Miejskiej, która w 1955 roku weszła w skład Polskiej Akademii Nauk.
9 KWIETNIA 1945 r.
W 1934 roku przyjechał do Wolnego Miasta Gdańska, aby wykładać historię w Polskiej Szkole Handlowej Macierzy Szkolnej. Tuż po zakończeniu działań wojennych, 9 kwietnia 1945 roku Marian Pelczar otrzymał od polskich władz polecenie zorganizowania biblioteki i zabezpieczenia dawnego księgozbioru. Około południa dotarł do uszkodzonego gmachu i rozpoczął poszukiwania książek.
– Mnie jednak przede wszystkim pilno było dotrzeć do budynku Biblioteki, zobaczyć jego stan, dowiedzieć się, co się dzieje z księgozbiorem… Nigdy chyba nie byłem tak podniecony i zdenerwowany, jak wtedy, gdy miałem się naocznie przekonać, czy w ogóle istnieje mój wymarzony warsztat pracy w Gdańsku, czy też leży w gruzach i zgliszczach… – pisał we wspomnieniach. Później wraz ze swymi współpracownikami zwoził książki z terenu całego województwa. Wydobywał nawet z gruzów zburzonego Gdańska.
Dyrektor dr Marian Pelczar w magazynie Biblioteki Miejskiej w Gdańsku Fot. PAN Biblioteka Gdańska/M. Murman
9 KWIETNIA 2018 r.
73 lata później został odsłonięty pomnik autorstwa rzeźbiarza Adama Arabskiego. To ławeczka, na której siedzi dr Marian Pelczar, Monument stanął obok wejścia do Polskiej Akademii Nauk Biblioteki Gdańskiej. Odsłonili go potomkowie Mariana Pelczara, w tym jego córka Maria Pelczar.
– Cieszę się ogromnie, ale jest to dla mnie także powrót do smutnych i trudnych wspomnień. Poza biblioteką tu nie było żadnych innych budynków – wspomina dr Maria Pelczar, która w latach 1998 – 2009 piastowała to samo stanowisko, które w latach 1945 – 1972 zajmował jej ojciec.
– To był nasz pierwszy dom, nie drugi – dodawała w czasie uroczystości Maria Pelczar, przypominając, że także jej matka była pracownicą Biblioteki Gdańskiej. W sumie 70 osób pod przewodnictwem Mariana Pelczara odbudowało niemal w całości przedwojenny księgozbiór. Najstarsze księgi pochodzą z średniowiecza.
WYSTAWA „ONI BYLI PIERWSI…”
Odsłonięciu pomnika towarzyszyło otwarcie wystawy plenerowej „Oni byli pierwsi…” poświęconej pierwszym powojennym bibliotekarzom, współpracownikom Mariana Pelczara. Ekspozycja przy ulicy Wałowej będzie dostępna przez co najmniej miesiąc. Jej autorkami są Joanna Śliwa i Anna Więcek, które zainspirowane opowieściami swych starszych koleżanek wpadły na pomysł ustawienia pomnika.
– To był szalony pomysł. Zaczęłyśmy od wpisania do wyszukiwarki internetowej hasła „jak zbudować pomnik” – mówią ze uśmiechem. Spotykając życzliwość ze strony gdańskich urzędników i instytucji udało się zrealizować tą inicjatywę.
– Mój ojciec niejako zaprasza wszystkich do biblioteki podając książkę. Ten pomnik oddaje jego życzliwość i otwartość do ludzi oraz miłość do książek – powiedziała Maria Pelczar.
Pomnik – ławeczka dra Mariana Pelczara tuż przed odsłonięciem. Fot. Agencja KFP/Mateusz Ochocki
