Muzeum Gdańska przygotowało internetową wystawę, poświęconą historii pierwszych lat po zniszczeniu Gdańska w 1945 r. Opowieść na platformie Google Arts & Culture ilustruje 25 zdjęć autorstwa Kazimierza Lelewicza.
Od początku marca 1945 roku Gdańsk był nękany zmasowanymi nalotami bombowymi, do których w połowie miesiąca dołączył się ostrzał artyleryjski Armii Czerwonej. Obiektem ataków nie były jedynie umocnione pozycje niemieckie w Lasach Oliwskich i inne cele strategiczne, ale również gęsto zaludnione dzielnice miasta. Za datę zdobycia Gdańska przez Sowietów uważa się 30 marca 1945 r. Faktycznie jednak Niemcy bronili się do 7 kwietnia na Westerplatte. Symboliczne zawieszenie biało-czerwonej flagi na Dworze Artusa przez polskich żołnierzy, uczestniczących w walkach o Gdynię, miało miejsce pomiędzy 28-30 marca 1945 r. 30 marca 1945 r. ogłoszono utworzenie województwa gdańskiego. Tę ostatnią datę utożsamia się z powrotem Gdańska do Polski.
ZNISZCZENIA
Równolegle z wygasającymi walkami Sowieci zaczęli plądrowanie i niszczenie miasta. Według danych z 15 lipca 1945 roku, w całym Gdańsku zniszczono 19 665 budynków. Z tej liczby najwięcej było mieszkalnych – 15 600, następnie gospodarczych – 3160 i przemysłowych – 535. Z 17 zabytkowych kościołów położonych w centrum Gdańska ucierpiało 14, a pożary strawiły zabytkowe budowle śródmieścia, m.in. Ratusz Głównomiejski, Zbrojownię, Wielki Młyn i Żurawia.
– To właśnie ten krajobraz i losy jego mieszkańców dokumentował przez kilka lat na swoich fotografiach Kazimierz Lelewicz. Część jego bogatego archiwum stanowi zasób kolekcji Muzeum Gdańska, a ponad 1500 zostało udostępnionych na portalu dziedzictwo-gdansk.pl. Wystawę na platformie Google Arts & Culture przygotowaliśmy z myślą o przypadającej rocznicy powrotu Gdańska do Polski i o szerokim gronie zainteresowanych tą tematyką. To, co odróżnia wystawę na platformie Google od zdjęć na naszym portalu, to dodatkowy kontekst relacji świadków zniszczonego miasta, które towarzyszą prezentowanym zdjęciom – mówił Klaudiusz Grabowski z Muzeum Gdańska, kurator wystawy.
Wystawę „Między zniszczeniem a odbudową – Gdańsk na fotografii Kazimierza Lelewicza” można oglądać od 31 marca na profilu Muzeum Gdańska na platformie Google Arts & Culture.
LELEWICZ
Kazimierz Lelewicz (15 XII 1896 Lubartów – 1 X 1986 Gdańsk), inżynier, fotografik. Po ukończeniu progimnazjum uczył się w mającej nieoficjalny status politechniki Szkole Mechaniczno-Technicznej im. Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda w Warszawie, którą ukończył jako inżynier budownictwa kolejowego. Od 1921 roku uczył się zawodu fotografa u artysty malarza Ferdynanda Ruszczyca (1870–1936) i fotografika Jana Buhłaka (1876–1950). Współzałożyciel w 1926 Towarzystwa Fotograficznego w Wilnie. Eksperymentował z różnym technikami fotografii artystycznej, słynne są jego zdjęcia zwierząt, w tym psów. W czasie II wojny światowej w akowskim ruchu oporu.
Pracownik Politechniki Gdańskiej, od roku 1948 kierował Studium Fotografii na Wydziale Architektury. Uczył podstaw fotografii, m.in. znanych później fotografów: Stefana Figlarowicza i Zygmunta Grabowieckiego. Od jesieni w 1945 dokumentował zniszczenia Gdańska, kolejne etapy odbudowy. Wartość artystyczną zdjęć obrazujących zniszczenia i odbudowę Gdańska doceniono po roku 1970. W 1973 Muzeum Historii Miasta Gdańska zorganizowało wystawę Zniszczenia i odbudowa Gdańska, prezentowane na niej zdjęcia (100) przekazał w darze tej placówce (część obecnie znajduje się w stałej ekspozycji w Ratuszu Głównego Miasta). Kolekcja jego zdjęć Gdańska z lat 1945–1955 znajduje się też w zbiorach Polskiej Akademii Nauk Biblioteki Gdańskiej.
W 1947 roku współorganizator Gdańskiego Towarzystwa Fotograficznego (później Gdański Oddział Związku Polskich Artystów Fotografików). Działał w powstałym w 1972 Towarzystwie Przyjaciół Gdańska. W 1957 otrzymał od FIAP (Stowarzyszenia Międzynarodowego Sztuki Fotograficznej w Brnie, Szwajcaria, zrzeszające przedstawicieli 38 krajów) tytuł „Excellence de la Federation Internationale de Art Photographique”. W 1960 otrzymał nagrodę Prezydium MRN w dziedzinie plastyki. Na wniosek MHMG za zasługi w fotograficznym dokumentowaniu miasta otrzymał w roku 1975 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, w 1973 nagrodę kulturalną Przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdańsku, a w 1976 wojewody gdańskiego. Lelewicz pochowany jest na cmentarzu Srebrzysko.
oprac. ap
