Festiwal Miasto Słowa trwa do niedzieli, 27 sierpnia, ale jego kulminacja odbyła się w piątek, 25 sierpnia w Teatrze Muzycznym. Podczas Gali Nagrody Literackiej Gdynia 2023 poznaliśmy laureatów Kostek Literackich. Nagrody otrzymali: Grzegorz Piątek, Marcin Czerkasow, Małgorzata Żarów i Jerzy Koch.
Kapituła 18. – pełnoletniej – edycji Nagrody Literackiej Gdynia pod przewodnictwem Jerzego Jarniewicza nominowała tradycyjnie 20 utworów w czterech kategoriach: esej, poezja, proza i przekład na język polski. Jednak autorów i woluminów było w tym roku więcej – po 21. Jedno dzieło wymagało bowiem pracy dwóch twórców, a jedna książka – dwóch tomów.
ESEJ: OPOWIEŚĆ O GDYNI
Na teatralnej scenie Kostkę Literacką za esej odebrał Grzegorz Piątek, pisarz, publicysta, krytyk, z wykształcenia architekt, znawca historii i architektury Warszawy. Nagrodę Literacką Gdynia otrzymał za opowieść o – nomen omen – Gdyni. W książce „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939” (Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2022) autor opisuje tworzone od podstaw miasto, gdzie można było zacząć z „czystą hipoteką”: przezwyciężyć różnice między zaborami, pokonać zacofanie, uciec od narodowych przywar, wiejskiej nędzy i wielkomiejskiego bezrobocia, zostawić w tyle waśnie etniczne i konflikty klasowe, uniknąć urbanistycznych błędów i historycznych ograniczeń krępujących rozwój innych miast.
– Ignorując linie proste ideologii, Autor wędruje po mieście zygzakiem, eksponując bzdury i sukcesy, spełnienia i zawody. Przewodnikiem nie byłby tak subtelnym, gdyby nie pomagał mu język: uczony a dowcipny, ironiczny a skupiony, zdatny zarówno do spoistej argumentacji, jak i do błyskotliwej pointy, zwrotny niczym mała żaglówka w zatoce – napisano w laudacji.
– Nagroda Literacka Gdynia jest jedną z najważniejszych nagród w kraju, więc nie muszę tłumaczyć, jak bardzo jestem dumny. Podwójnie ważne jest to, że moja książka jest o Gdyni, więc odbierać nagrodę tutaj, gdyńską, to dla mnie podwójne wyróżnienie. To opowieść wielostronna, gdzie pokazuję sukcesy i porażki, to, co wyszło i to, co nie wyszło, i myślę, że tak należy opowiadać historię, i że szczerość nie wyklucza czułości i miłości wobec tematu. Myślę w ogóle, że nie ma udanych związków między ludźmi bez szczerości. Także mój związek z Gdynią jest szczery, natomiast też jest pełen ciepłych uczuć – podkreślał nagrodzony.
POEZJA: POTYCZKA Z POETYKAMI
W kategorii „Poezja” serce jurorów skradł Marcin Czerkasow, poeta, tłumacz, wydawca, projektant graficzny, ze swoim tomem „Mountain View” (Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, Poznań 2022).
– Postanowiliśmy nagrodzić „Mountain View”, książkę, której autor odważa się na potyczkę z bodaj najsilniejszymi poetykami ostatnich dekad. Wychodzi z tego starcia zwycięsko, bo udaje mu się wpleść w wiersze nie tylko własną melodię, ale też zmusić ten nowopowstały język do pracy nad krytyką społeczną, aktywnym myśleniem raczej o czymś niż niczym – argumentowali członkowie Kapituły.
Czerkasow jest także autorem arkusza „Płonące ciasteczko” (2006) i tomów poetyckich „Fałszywe zaproszenia” (2008) i „Przede wszystkim zniszczenia” (2014), a także założycielem oficyny Disastra Publishing.
PROZA: BURLESKA I APOKALIPSA W JEDNYM
Zwycięskim utworem prozatorskim okazała się opowieść Małgorzaty Żarów o umazanej złotą farbą młodej kobiecie, wędrującej przez surrealistyczną Warszawę w podartej sukni ślubnej. „Zaklinanie węży w gorące wieczory” (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2022) jest literackim debiutem autorki, która pracowała jako lektorka języka angielskiego i analityczka do spraw przeciwdziałania praniu pieniędzy, ale żadne z tych zajęć nie zajmuje jej tak bardzo, jak pisanie. „Zaklinanie węży…” otrzymało nominację między innymi do międzynarodowej nagrody Premio Grand Continent 2022.
– Nagradzamy książkę, w której lipcowy żar lejący się z nieba i burleskowo-apokaliptyczna sceneria owianej tajemniczym dymem Warszawy łączą się z fascynującą i przejmującą opowieścią o patrzeniu i byciu oglądanym – mówili członkowie kapituły podczas gali.
PRZEKŁAD: CZUŁOŚĆ NIEKOŃCZĄCYCH SIĘ ZDAŃ
Za najlepszy przekład według jurorów odpowiedzialny jest Jerzy Koch, który przetłumaczył z niderlandzkiego powieść Marieke Lucasa Rijnevelda „Mój mały zwierzaku” (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2022) – nową książkę młodego holenderskiego pisarza, laureata Nagrody Bookera, autora „Niepokój przychodzi o zmierzchu”. Kapituła doceniła tłumacza za „mistrzowskie, prawdziwie wysmakowane, zaskakująco czułe, niekończące się zdania, oddające duszną atmosferę przerażającego w swojej istocie monologu głównego bohatera”. Koch jest profesorem Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz University of the Free State w Republice Południowej Afryki, literaturoznawcą, niderlandystą i germanistą z wykształcenia, specjalizującym się w literaturze i języku afrikaans oraz literaturze kolonialnej, niderlandzkiej i południowoafrykańskiej. Jest też laureatem między innymi nagrody imienia Martinusa Nijhoffa za dorobek w dziedzinie tłumaczeń literatury niderlandzkiej na polski oraz nagród Algemeen-Nederlands Verbond i Ministerstwa Spraw Zagranicznych Królestwa Holandii za propagowanie kultury niderlandzkiej w Polsce.
Kapituła Nagrody Literackiej Gdynia jest powoływana przez Prezydenta Gdyni na dwuletnią kadencję. W jej skład na kadencję w latach 2023-2024 weszli: Jerzy Jarniewicz, Eliza Kącka, Barbara Klicka, Dorota Kozicka, Adam Lipszyc, Aleksander Nawarecki, Tomasz Swoboda i Natalia Gromow (sekretarz kapituły).
oprac. MarWer
