Opera to sztuka totalna – łączy muzykę, teatr, literaturę, taniec, plastykę. Jest gatunkiem stosunkowo młodym, powstałym nieco ponad 400 lat temu we Włoszech. Szybko, bo już w 1646 roku, opera zawitała do Gdańska. Z okazji wizyty królowej Ludwiki Marii Gonzagi wystawiono tu wówczas Miłość Amora i Psyche Marco Scacchiego. Stało się to na życzenie świeżo poślubionego męża Gonzagi, króla Władysława IV, który jako wielki miłośnik opery sprowadził tę kosztowną sztukę nad Wisłę. W ten sposób Gdańsk, obok Warszawy, ma dziś w Polsce najdłuższe tradycje operowe.
Piękny spektakl na cześć królowej nie przyniósł większych konsekwencji dla rozwoju sztuki operowej w Gdańsku. Wobec braku odpowiedniego obiektu widzowie teatralni zmuszeni byli tłoczyć się w szkole fechtunku. To ona służyła jako „wielofunkcyjna” scena dla różnego rodzaju sztuk, ale też rozrywek cyrkowych – pokazów linoskoczków czy szczucia dzikich zwierząt. Dopiero pod koniec XVIII wieku, z inicjatywy i ze składek Gdańszczan, rozpoczęto budowę teatru na Targu Węglowym. Niestety już w XIX wieku Gdańsk stał się zubożałym, prowincjonalnym ośrodkiem, dlatego skromnych rozmiarów gmach teatru musiał służyć także jako scena operowa.
Sytuacja zmieniła się pod koniec XIX stulecia, gdy miasto zaczęło nadrabiać ekonomiczne straty. Stopniowo wyrastały tu nowe gmachy sądów, szkół i instytucji. Kultura musiała jednak poczekać – i czeka do dziś. Choć od tamtego czasu powstał w Gdańsku szereg projektów okazałych gmachów teatrów i sal widowiskowych, które mogłyby służyć wystawianiu najbardziej wymagających spektaklów operowych, żaden z tych pomysłów nie został zrealizowany. Zmieniały się style, epoki i granice, jednak problem pozostał: miasto, pomimo tradycji, nie posiada odpowiedniego gmachu teatru operowego. Gdańska Opera Bałtycka rezyduje w budynku zbudowanym w 1915 roku jako ujeżdżalnia koni i jest najmniejszą salą operową w Polsce. Czy XXI wiek przyniesie zmianę?
– Klaudiusz Grabowski
Na wystawie prezentowane są obiekty pochodzące ze zbiorów:
Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w Gdańsku, Archiwum Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Gdańska, Bałtyckiej Biblioteki Cyfrowej, Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej, Muzeum Gdańska, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Narodowego Archiwum Cyfrowego, Opery Bałtyckiej, Polskiej Akademii Nauk Biblioteki Gdańskiej, Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej, Społecznego Komitetu Wsparcia Budowy Metropolitalnej Opery Bałtyckiej w Gdańsku, Stowarzyszenia Architektów Polskich, Teatru Wybrzeże, zbiorów rodziny Olędzkich.
Oraz projekty architektoniczne:
Daniela Olędzkiego, Władysława Czernego, Adama Kühnela, Tomasza Kempskiego, Tadeusza Lepczaka, Adama Matonia, Witolda Wierzbickiego, Tomasza Ciołka, Stefana Kuryłowicza, Andrzeja Nasfetera, Tadeusza Nasfetera, Danuty Olędzkiej, Włodzimierza Prochaski, Ernsta Schade, Adolfa Stahla, Petera Jurgensena, Jürgena Bachmana, Franza Josefa Weissa, Rudolfa Jacobsa, H. Becka, Herberta Strumpffa, Oskara Grothego, Johannesa Grothego, Kurta Hempla, Paula Kadereita, Otto Fricka, Gustava Patzwaldta
I prace autorskie:
Olgi Siemaszko, Janusza Adama Krassowskiego, Andrzeja Sadowskiego Mariana Kołodzieja, Marcina Dymitera, Maxa Kohyta oraz Tadeusza Linka.
Mecenasem Kolekcji Fotografii Teatralnej Tadeusza Linka jest Port Lotniczy Gdańsk
Wernisaż: 06.07, 14:00 (w ramach festiwalu Baltic Opera Festival)
wstęp wolny
Oprowadzanie kuratorskie: 03.07, 18:00
Czas trwania: 03.07-04.10.2026
Kurator: Klaudiusz Grabowski
Współpraca: Andrzej Zagrobelny
Aranżacja przestrzeni: Alicja Wódecka
Realizacja malarska: Anna Kołodziejczyk
Identyfikacja graficzna: Ania Witkowska
Partner wydarzenia: Opera Bałtycka
Za pomoc w prowadzeniu badań organizator dziękuje dyrekcji i pracownikom wszystkich instytucji. Szczególnie podziękowania kierują do Pana Jana Olędzkiego, Piotra Stasiowskiego dyrektora Muzeum Narodowego w Gdańsku, Zbigniewa Canowieckiego przewodniczącego Społecznego Komitetu Wsparcia Budowy Metropolitalnej Opery Bałtyckiej w Gdańsku oraz Romualda Wicza-Pokojskiego dyrektora Opery Bałtyckiej.
Patroni medialni: HUS Magazine, NN6T, SZUM, gdansk.pl, Gazeta Wyborcza Trójmiasto, Teraz!, Prestiż Magazyn Trójmiejski, Radio Gdańsk, Teraz!, trojmiasto.pl
Partner: Opera Bałtycka
Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej to nowa miejska instytucja kultury, która rozpoczęła działalność 8 kwietnia 2026 roku. Powstała z połączenia Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia i Gdańskiej Galerii Miejskiej. GCSW działa w pięciu lokalizacjach w Gdańsku, w historycznym centrum miasta, na Dolnym Mieście i w Nowym Porcie. Łączna powierzchnia wystawiennicza instytucji wynosi 900 m2. Instytucja realizuje program wystaw sztuki współczesnej, program publiczny i edukacyjny, działania społeczne, kino studyjne KinoPort. Współpracuje z artystami i partnerami z Polski i zagranicy.
