Jakie znaczenie ma jajko w tradycji Wielkanocy? Na ten temat rozmawiały w Studiu Słupsk Magdalena Lesiecka, etnografka z Muzeum Pomorza Środkowego, i Karolina Sobień, artystka i projektantka, autorka Pracowni Bańka, która w swojej pracy łączy regionalne wzornictwo z autorskimi koncepcjami dekoracyjnymi.
Pisanka i jajko są nieodłącznym elementem Wielkanocy. W ludowych wierzeniach zwyczaj barwienia i zdobienia jaj w określone wzory – solarne, roślinne czy symbolizujące nieskończoność – stanowił ważny element praktyk magicznych, które miały zapewnić szczęście, zdrowie oraz płodność ludziom i zwierzętom, a także podtrzymać ciągłość świata.
– Pisanka nigdy nie była tylko ozdobą. To przedmiot o głębokiej symbolice, związany z odradzającym się życiem i siłami natury – podkreśliła Magdalena Lesiecka. – Na przestrzeni wieków zwyczaje świąteczne ulegały zmianom, jednak ich rdzeń pozostał niezmienny. Wielkanoc była silnie związana z rytmem przyrody i cyklem odradzającego się życia. Najważniejszym symbolem w każdym regionie było jajko. To ono skupiało wokół siebie najwięcej znaczeń i wierzeń – zaznaczyła etnografka.
TRADYCJE WIELKANOCNE
Święta Wielkanocne, jako najstarsze święta chrześcijańskie, obchodzone są od II wieku i upamiętniają zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Zasady ich wyznaczania ustalono podczas Soboru Nicejskiego w 325 roku – przypadają one w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca, czyli między 22 marca a 25 kwietnia. Na Pomorzu tradycje wielkanocne mają szczególnie złożony charakter, co wynika z historii regionu i napływu ludności z różnych części kraju.
– Każda grupa przynosiła własne zwyczaje, które z czasem przenikały się i tworzyły lokalną kulturę – wyjaśniła Magdalena Lesiecka. – Z jajkiem wiązało się wiele ludowych przesądów. Wierzono, że zjedzenie poświęconego jajka w Wielką Sobotę zapewnia zdrowie na cały rok, a jego skorupki zakopywano w polu, by zagwarantować urodzaj i ochronę przed szkodnikami. Dzielenie się jajkiem przy świątecznym stole miało przynosić zgodę w rodzinie, natomiast pęknięcie jajka podczas święcenia uznawano za złą wróżbę. Popularny był także zwyczaj toczenia jajka po ciele chorego, co miało „zabrać” chorobę. Jajko było traktowane niemal jak amulet. Przypisywano mu moc ochronną i uzdrawiającą – dodała.
– Dziś pierwotne znaczenia wielu praktyk w dużej mierze się zatarły, jednak sama tradycja zdobienia jaj przetrwała, zmienia się jedynie jej forma, kolory czy materiały. Obok dawnych technik pojawiają się nowe sposoby dekorowania, które łączą tradycyjne inspiracje z nowoczesnym wzornictwem i materiałami – wskazała Karolina Sobień.
Posłuchaj całej rozmowy:
Joanna Merecka-Łotysz/mk
