Czy dzisiejszy krajobraz Żuław to wciąż dzieło natury, czy raczej efekt śmiałych inżynieryjnych wizji? Jak na przestrzeni wieków ujarzmiano żywioł rzeki na rozległych terenach jej ujścia, i czy mimo to natura znalazła sposób, by podążyć własnym nurtem? Już od 15 listopada 2025 r. Muzeum Wisły w Tczewie zaprasza na nową wystawę czasową o wielkiej przemianie delty Wisły. Ekspozycja będzie podróżą w przeszłość Żuław, do czasów zarówno dramatycznych powodzi, jak i imponujących osiągnieć techniki. Będzie również pretekstem do dialogu ze współczesnością oraz postawienia pytań o przyszłość Wisły i innych polskich rzek. Wystawa, trzecia z cyklu „Człowiek i rzeka”, potrwa do 30 sierpnia 2026 r.
Dlaczego zdecydowano się uregulować deltę Wisły? Odpowiedź kryje się nie tylko w potrzebie podporządkowania rzeki rozwojowi gospodarczemu Żuław, ale również w tragicznych wydarzeniach – wielkich powodziach, które pustoszyły te tereny, zalewając tysiące hektarów żyznych ziem. Wystawa zaprezentuje m. in. grafiki i fotografie ukazujące skutki kataklizmów, a także unikatowy zabytek – najstarszy kamień wysokiej wody znaleziony dotychczas na terenie Polski. Wraz z oryginalnym wyposażeniem strażnicy wałowej, modelem lodołamacza i narzędziami do walki z lodem ekspozycja przybliży codzienność ludzi żyjących w cieniu żywiołu.
Historia zmian w ujściu Wisły to przede wszystkim czas przełomowych projektów, które na zawsze wpłynęły na krajobraz delty. Podążając szlakiem przekształceń zapisanych na historycznych mapach, poznamy dzieła inżynierów, którzy jako pierwsi opracowali kompleksową przebudowę delty Wisły. Ich wizje zakładały m. in. prostowanie koryta, budowę ostróg, tam i śluz, a także zamykanie niektórych odnóg rzeki. Kulminacją tych działań było stworzenie Przekopu Wisły – sztucznego kanału, który od 1895 r. odprowadza wody rzeki najkrótszą drogą do Bałtyku. Była to największa i najbardziej radykalna ingerencja człowieka na obszarze ujścia Wisły.
Ekspozycja będzie opowieścią o zmaganiach z naturą, ale też o współpracy człowieka z przyrodą. Ukaże, jak dzięki determinacji, wiedzy i technologii udało się ujarzmić rzekę, która przez wieki była źródłem zagrożenia; jak inżynieria wodna pozwoliła mieszkańcom Żuław wreszcie… spać spokojnie. Ale czy na zawsze? Integralną częścią wystawy będzie współczesny punkt widzenia na regulację rzek – do niemal końca ubiegłego stulecia postrzeganej jako przejaw postępu i nowoczesności, dziś będącej przedmiotem licznych kontrowersji i dyskusji. Muzeum tym samym zaprasza do zagłębienia się w nurt historii i teraźniejszości Wisły oraz wspólnej refleksji nad jej przyszłością.
Na wystawie zostaną zaprezentowane eksponaty, dokumenty, fotografie i materiały filmowe ze zbiorów: Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, Muzeum Żuławskiego w Nowym Dworze Gdańskim, Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tczewie, Muzeum Architektury Uniwersytetu Technicznego w Berlinie, Muzeum Archeologiczno – Historycznego w Elblągu, Biblioteki Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk oraz Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych.
