76 lat temu, 25 stycznia 1945 roku, Niemcy rozpoczęli ewakuację obozu koncentracyjnego Stutthof. Tego dnia rozpoczął się Marsz Śmierci, w trakcie którego życie straciło 17 tysięcy więźniów tej obozu na Mierzei Wiślanej.
Ewakuacja, spowodowana zbliżaniem się wojsk sowieckich, była jednym z najtragiczniejszych, o ile wręcz nie najtragiczniejszym wydarzeniem w historii istniejącej od 1939 roku fabryki śmierci. Wzięło w niej udział około 11 tys. więźniów z obozu centralnego w Stutthofie i kilkanaście tysięcy z wielu podobozów.
KOLEJNA TRAGICZNA KARTA W HISTORII OBOZU
Tak te dni wspominał w swej relacji były więzień KL Stutthof Zygmunt Grefkowicz: „Ostatnia noc w Stutthofie. Nadszedł 25 stycznia 1945 roku. Na apelu oficjalnie zapowiedziano nam, że obóz będzie ewakuowany (…) Po raz ostatni przekraczamy bramę obozu. Wszyscy podnieceni. Z jednej strony tym, że wreszcie koniec, przed nami wolność, z drugiej niepewność – co nas czeka. Ilu z nas przeżyje i czy w ogóle ktokolwiek z nas przeżyje, czy nie wystrzelają nas po drodze (…)”.
WIĘŹNIOM POMAGALI KASZUBI
W kolumnach ewakuacyjnych znaleźli się więźniowie bardzo osłabieni fizycznie. Marsz utrudniały zimowe warunki. Dużą odwagą i ofiarnością wykazała się ludność kaszubska, która z narażeniem życia organizowała pomoc maszerującym więźniom. Docelowym miejscem przybycia więźniów Stutthofu były dawne obozy Służby Pracy w powiecie lęborskim w miejscowościach: Gęś, Krępa Kaszubska, Nawcz, Łówcz, Gniewino, Toliszczek, Tawęcino, do których dotarli po około 11 dniach marszu i pokonaniu trasy 120-170 km. Ofensywa wojsk sowieckich pozwoliła na oswobodzenie ewakuowanych więźniów na przełomie lutego i marca 1945 roku. Pozostali w obozie w Stutthofie więźniowie na wolność musieli czekać do 9 maja 1945 roku.
UROCZYSTA MSZA W ARCHIKATEDRZE
Tragiczny czas Marszu Śmierci żył i żyje nadal w pamięci więźniów. Od 1995 roku, z inicjatywy ks. abp Tadeusza Gocłowskiego, metropolity gdańskiego. odbywają się coroczne, rocznicowe spotkania byłych więźniów Stutthofu i ich rodzin z młodzieżą oraz przyjaciółmi Muzeum Stutthof w Sztutowie. Ich tradycją było dzielenie się opłatkiem w refektarzu Seminarium Duchownego w Oliwie oraz czas spędzony na wspólnych rozmowach z Ocalałymi. W tym roku, ze względu na sytuację epidemiczną i bezpieczeństwo uczestników, odbędzie się tylko Msza Święta w Archikatedrze Oliwskiej w Gdańsku. Nabożeństwo będzie sprawowane 25 stycznia o godz. 13:00.
Witold Chrzanowski
