5 maja 1939 roku minister spraw zagranicznych Józef Beck wygłosił w Sejmie przemówienie będące reakcją na wypowiedzenie przez Adolfa Hitlera niemiecko-polskiego paktu o nieagresji. Swoje wystąpienie Beck zakończył słynnymi słowami: „My w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką cenę. Jest jedna tylko rzecz w życiu ludzi, narodów i państw, która jest bezcenna. Tą rzeczą jest honor”.
O skutkach oraz symbolice tamtego wydarzenia rozmawialiśmy w audycji „Co za Historia”. Gościem Wojciecha Sulecińskiego był prof. Marek Kornat z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, współautor naukowej biografii Józefa Becka.
– Należałoby powiedzieć, że to jest wydarzenie, które nie ma takiej rangi politycznej, jaka bywa mu przypisywana – wyjaśniał w Radiu Gdańsk prof. Marek Kornat. – Natomiast jest ono emblematyczne, symbolizujące postawę polskiego narodu, społeczeństwa i rządu w związku z żądaniami terytorialnymi wrogiego państwa w roku 1939. Zgadzam się z tą opinią, że o ile przeciętna publiczność historycznie zainteresowana przeszłością własnego państwa, narodu, nie za wiele wgłębia się w arkana polityki zagranicznej czy międzynarodowej, to to wystąpienie z racji inwokacji, odwołania do honoru narodu, kojarzy i pamięta – dodał.
– Jeden z wymiarów tego przemówienia jest międzynarodowo-polityczny. Społeczeństwo polskie usłyszało po raz pierwszy, autorytatywnie, od ministra spraw zagranicznych, o żądaniach Niemiec i o tym, że Polska ich przyjąć nie może. Trzeba pamiętać, że było ono adresowane także do społeczeństw obcych, mocarstw zachodnich. To przemówienie było „kropką nad i” decyzji podjętych wcześniej, karty były już rozdane. Polska żądań nie przyjęła, Niemcy uznali te żądania za jednorazowe i nie zamierzali do nich wracać, nawet gdyby nasz kraj zmienił zdanie, co zresztą w grę nie wchodziło. Minister Beck ciągle jeszcze liczył, że podziała motyw odstraszania, jaki stworzyły gwarancje brytyjskie, bo one miały charakter odstraszający. Sugerowały, że dojdzie do wielkiej antyniemieckiej koalicji. Można było łudzić się, że Hitler zrozumie, że wojny z wielką koalicją wygrać nie może, zmieni kurs swojej polityki, ale tak się nie stało – podsumował profesor.
(Zdjęcie: Exposé ministra spraw zagranicznych Józefa Becka na zerwanie przez Niemcy paktu o nieagresji z Polską. Źródło: NAC)
